Sunday, 28 November 2021

പരിസ്​ഥിതിയും ​കേരളവും


Text Formatted

പ്രളയാനന്തര കേരളത്തില്‍ ‘ബ്ലൂ സ്​പെയ്​സു‘കൾക്ക്​
​​​​​​​സംഭവിക്കുന്നത്​

2018ലെ പ്രളയത്തിനുശേഷം ജലസ്രോതസ്സുകൾക്കുണ്ടായ മാറ്റങ്ങൾ വിലയിരുത്തി കേരളം സ്വീകരിക്കേണ്ട നദീസംരക്ഷണ- പുനഃസ്ഥാപന പ്രവര്‍ത്തനങ്ങൾക്ക്​ ഒരു രൂപരേഖ അവതരിപ്പിക്കുകയാണ്​ ജലപരിസ്​ഥിതി ഗവേഷകനായ ലേഖകൻ 

Image Full Width
Image Caption
ചാലക്കുടി പുഴ / Photo: Wikimeida Commons
Text Formatted

നുഷ്യ നാഗരികതയുടെ കളിത്തൊട്ടിലായ നദികള്‍ വികസനത്തെ പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നതില്‍ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. സുസ്ഥിര വികസനലക്ഷ്യങ്ങള്‍ കൈവരിക്കുന്നതിനുള്ള "ജീവനുള്ള ലബോട്ടറികള്‍' (Living Laboratories) ആയാണ് നദീതടങ്ങളെ പലപ്പോഴും കണക്കാക്കുന്നത്. സമ്പന്നമായ ജൈവവൈവിധ്യവും ആവാസവ്യവസഥയും ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്ന നദികള്‍ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ ഉപജീവനമാര്‍ഗം കൂടിയാണ്. മിക്ക രാജ്യങ്ങളുടെയും കുടിവെള്ളത്തിന്റെയും സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയുടെയും അടിസ്ഥാനമാണ് നദികള്‍. തീരദേശ മത്സ്യസമ്പത്ത് പരിപോഷിപ്പിക്കാനും പ്രളയം, കൊടുങ്കാറ്റ്, വരള്‍ച്ച, തുടങ്ങിയ പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള ആഘാതങ്ങള്‍ ചെറുക്കാനും നദികള്‍ക്ക് സാധിക്കുന്നു.

നദികള്‍ക്ക് ഇത്രയേറെ മൂല്യവും പ്രാധാന്യവും ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, മനുഷ്യന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളാല്‍ ലോകമെമ്പാടുള്ള പല നദികളും തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങളും വ്യാപകമായി നശിപ്പിക്കപ്പെടുകയോ കുറയുകയോ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. സമീപ ദശകങ്ങളില്‍ 13,000 ത്തിലധികം ശുദ്ധജല മത്സ്യ ഇനങ്ങളില്‍ 20% ത്തിലേറെയും വംശനാശം സംഭവിക്കുകയോ ഭീഷണി നേരിടുകയോ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വിഭവങ്ങളുടെ അമിതചൂഷണം, മലിനീകരണം, ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ ശിഥിലീകരണം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം എന്നിവ നദികളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും നിലനില്‍പ്പിനെ സാരമായി ബാധിക്കുന്നു.

കേരളത്തിന് മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളില്‍ നിന്ന് വളരെ വ്യതസ്തമായ ഭൂമിശാസ്ത്രമാണുള്ളത്. ശരാശരി വീതി കുറഞ്ഞതും കടലിലേയ്ക്ക് കരയുടെ ചായ് വുമുള്ള കേരളത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി ,ആസൂത്രിതമായ ഭൂവിനിയോഗമാണ് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.

വേള്‍ഡ് വൈഡ് ഫണ്ട് ഫോര്‍ നേച്ചര്‍ (ഡബ്ല്യൂ.ഡബ്ല്യൂ.എഫ് ) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച "വാല്യൂയിങ് റിവേഴ്‌സ്' (Valuing Rivers) എന്ന റിപ്പോര്‍ട്ട് പ്രകാരം, വെറും ജലപ്രവാഹത്തിനുള്ള ചാലകങ്ങളായി മാത്രം നദികളെ കണക്കാക്കുന്നത് അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന് ശുപാര്‍ശ ചെയ്യുന്നു. മനുഷ്യര്‍ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സവിശേഷമായ ആനുകൂല്യങ്ങള്‍ പലതും നഷ്ടപ്പെടുകയോ നശിപ്പിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നതിനുമുമ്പ് ജനങ്ങളെ വീണ്ടും നദികളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കണമെന്ന് ഓര്‍മിപ്പിക്കുന്നതാണ് ജലത്തിന്റെ വളര്‍ന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക മൂല്യം. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സുസ്ഥിരവികസന ലക്ഷ്യങ്ങളിലെ SDG6 ല്‍, നദികളുള്‍പ്പെടെ ജലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആവാസവ്യവസ്ഥകളുടെ സംരക്ഷണവും പുനഃസ്ഥാപനവും, ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരമുറപ്പാക്കല്‍, കാര്യക്ഷമമായ ഉപയോഗം എന്നിവയ്ക്കാണ് ഊന്നല്‍ നല്‍കുന്നത്. 2015-ലാണ് യു.എന്‍. അംഗരാജ്യങ്ങള്‍ 2030-ലേക്കുള്ള സുസ്ഥിര വികസന പദ്ധതികള്‍ ആവിഷ്‌കരിച്ചത്. യു.എന്നിന്റെ മറ്റ് സുസ്ഥിര വികസനലക്ഷ്യങ്ങളിലും നദികള്‍ക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. അവ ഇവയാണ്​:

•    ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലെ ആളുകളുടെ ഉപജീവനമാര്‍ഗത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിലൂടെ ദാരിദ്യ നിര്‍മാർജനം.
•    സുസ്ഥിരമായ ഭക്ഷ്യോല്‍പാദനം കാര്‍ഷിക വനവത്കരണം, മണ്ണൊലിപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ പട്ടിണി ഇല്ലാതാക്കല്‍.
•    സ്വഭാവിക ശുദ്ധീകരണ പ്രക്രിയയിലൂടെയും ജൈവ പരിഹാരത്തിലൂടെയും ശുദ്ധജലവും ശുചിത്വവും ഉറപ്പുവരുത്തല്‍.
•    സമ്പന്നമായ ജൈവ വസ്തുക്കളും ജലവൈദ്യുത ഊര്‍ജ ഉല്‍പാദനവും ഉപയോഗപ്പെടുത്തി ശുദ്ധമായ ഊര്‍ജം പ്രദാനം ചെയ്യുക.
•    സാംസ്‌കാരിക പൈതൃകങ്ങള്‍ സംരക്ഷിച്ച് കൊണ്ട് സുസ്ഥിര നഗരങ്ങളും കമ്മ്യുണിറ്റികളും സൃഷ്ടിക്കുക
•    വനവല്‍കരണത്തിലൂടെയും ദൗമസംരക്ഷണത്തിലൂടെയും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ നിയന്ത്രിക്കല്‍
•    ജലവിഭവങ്ങള്‍ സംരക്ഷിക്കുക.

യു.എന്‍. പൊതുസഭ 2021- 2030 വരെ പരിസ്ഥിതി ആവാസവ്യവസ്ഥികളെ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള ദശകമായി പ്രഖ്യാപിച്ച സാഹചര്യത്തില്‍, മനുഷ്യ ഇടപെടലുകളാല്‍ ക്ഷയിച്ച നദികളുടെ പുനഃസ്ഥാപനം പ്രസക്തമാണ്.

periyar
പെരിയാര്‍ / Photo: Wikimedia Commons

കേരളം - നദികളുടെ നാട്

പശ്ചിമഘട്ടത്തിനും അറബിക്കടലിനും ഇടയിലുള്ള ഭൂപ്രദേശമെന്ന നിലയില്‍ കേരളത്തിന് മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളില്‍ നിന്ന് വളരെ വ്യതസ്തമായ ഭൂമിശാസ്ത്രമാണുള്ളത്. ശരാശരി വീതി കുറഞ്ഞതും കടലിലേയ്ക്ക് കരയുടെ ചായ് വുമുള്ള കേരളത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി ,ആസൂത്രിതമായ ഭൂവിനിയോഗമാണ് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച് കേരളത്തിലെ 44 നദീതടങ്ങളില്‍ ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിന്റെ അന്തര്‍ലീനമായ സ്വഭാവം, കാലാവസ്ഥാ സാഹചര്യങ്ങള്‍, പാരിസ്ഥിതിക സവിശേഷതകള്‍ എന്നിവ കാരണം സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി വളരെ ദുര്‍ബലമാണ്. കൂടാതെ തീരപ്രദേശങ്ങളിലും പുഴയോര മേഖലകളിലും ജനസാന്ദ്രത കൂടുതലുമാണ്. കൃഷിയും ടൂറിസവും ഉള്‍പ്പെടെ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രധാന സാമ്പത്തികസ്രോതസ്സുകള്‍ നദീതട ആവാസവ്യവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കുടിവെള്ളം, ശുദ്ധവായു, ഭക്ഷണം തുടങ്ങിയ പ്രാഥമിക ആവശ്യങ്ങള്‍ നല്‍കുന്നതിനുപുറമെ, സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഊര്‍ജസ്രോതസ്സുകളുടെ സിംഹഭാഗവും ലഭിക്കുന്നത് നദികളിലെ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതികളില്‍ നിന്നാണ്. എന്നിട്ടും നദികളിലെ വിഭവങ്ങളുടെ ചൂഷണം, ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ തകര്‍ച്ച, മലിനീകരണം എന്നിവ തുടര്‍ന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

കഴിഞ്ഞ 60 വര്‍ഷത്തിനുള്ളില്‍ സംസ്ഥാനത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ വേനല്‍മഴ ലഭിച്ചത് 2021-ലാണ്. 1933-ല്‍ ലഭിച്ച 915.2 മില്ലിമീറ്റര്‍ മഴയാണ് സംസ്ഥാനത്ത് അതിനുമുന്‍പ് ലഭിച്ച ഏറ്റവും ഉയര്‍ന്ന വേനല്‍മഴ.

കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവും പ്രളയവും

ഉയര്‍ന്ന ജനസാന്ദ്രത, കാലാവസ്ഥാമാറ്റം, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സ്ഥാനം എന്നിവ സംസ്ഥാനത്ത് നിരവധി പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങള്‍ക്കും മനുഷ്യനിര്‍മിത ദുരന്തങ്ങള്‍ക്കും കാരണമാകുന്നുണ്ട്. വെള്ളപ്പൊക്കം, വരള്‍ച്ച, ഇടിമിന്നല്‍, ഉരുള്‍പൊട്ടല്‍, ഭൂകമ്പം, തീരദേശശോഷണം തുടങ്ങിയ പ്രകൃതിക്ഷോഭങ്ങള്‍ കാലങ്ങളായി കേരളം നേരിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇന്റര്‍ ഗവണ്മെന്റല്‍ പാനല്‍ ഓണ്‍ ക്ലൈമറ്റ് ചേഞ്ച് (IPCC) ന്റെ പുതിയ റിപ്പോര്‍ട്ട് പ്രകാരം, അറബിക്കടലിന്റെ താപനമാണ് സാമുദ്രനിരപ്പ് ഉയരുന്നതിലേക്കും അതുവഴി കനത്ത കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങളിലേക്കും നയിക്കുന്നത്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം മൂലമുണ്ടാകുന്ന മണ്‍സൂണ്‍ പാറ്റേണുകളിലെ വ്യതിയാനങ്ങള്‍, വെള്ളപ്പൊക്കം, ചുഴലിക്കാറ്റ് തുടങ്ങിയ മാറ്റങ്ങളും വര്‍ധിച്ചുവരുന്ന താപനിലയുടെ പ്രതിഫലനങ്ങളും കൂടുതല്‍ ശ്രദ്ധ ആവശ്യമുള്ള മേഖലകളാണ്. ഇത് വികസനത്തെയും കാര്യമായി സ്വാധീനിക്കുന്നുണ്ട്. ജൈവ വൈവിധ്യത്തിന്റെ വിതരണത്തെയും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഉപജീവനമാര്‍ഗത്തെയും ഭാവിയിലെ സാമ്പത്തിക സുസ്ഥിരതയെയും വരെ ഇത് സാരമായി ബാധിച്ചേക്കാം. മണ്‍സൂണ്‍ കാലത്തെ മഴയുടെ വ്യതിചലനങ്ങളും വര്‍ധിച്ച മഴയുടെ ലഭ്യതയും നിലവിലുള്ള വാട്ടര്‍ മാനേജ്‌മെന്റ് ഇന്‍ഫ്രാസട്രക്ചറുകളെ ബാധിക്കുകയും പ്രദേശത്തെ കാര്‍ഷികമേഖലയെ തകിടം മറിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മഴയുടെ കുറവ് ജലസംഭരണത്തെ ബാധിക്കുമ്പോള്‍, തീവ്രതയേറിയ മഴ കൊടുങ്കാറ്റിനും കൃഷി നാശത്തിനും കാരണമാകുന്നു.

2018, 2019, 2021 വര്‍ഷങ്ങളില്‍ സംസ്ഥാനം തുടര്‍ച്ചയായി മൂന്ന് വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങളും ഉരുള്‍പൊട്ടലുകളും നേരിട്ടു. ജലവിതരണ സംവിധാനങ്ങളിലെ പ്രശ്‌നങ്ങളും തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങള്‍ വേണ്ടത്ര സംരക്ഷിക്കാതിരുന്നതുമാണ് കേരളത്തിലെ മിക്ക നഗരങ്ങളിലും വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാവാന്‍ കാരണമായത്. കഴിഞ്ഞ 60 വര്‍ഷത്തിനുള്ളില്‍ സംസ്ഥാനത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ വേനല്‍മഴ ലഭിച്ചത് 2021-ലാണ്. 1933-ല്‍ ലഭിച്ച 915.2 മില്ലിമീറ്റര്‍ മഴയാണ് സംസ്ഥാനത്ത് അതിനുമുന്‍പ് ലഭിച്ച ഏറ്റവും ഉയര്‍ന്ന വേനല്‍മഴ. എന്നാല്‍ ഈ വര്‍ഷം ഇതുവരെ 750.9 മില്ലിമീറ്റര്‍ മഴ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. അറബിക്കടലില്‍ രൂപംകൊണ്ട ടൗട്ടേ ചുഴലിക്കാറ്റും ബംഗാള്‍ ഉള്‍ക്കടലില്‍ രൂപംകൊണ്ട  ‘യാസു’മാണ് മഴ വര്‍ധനവിന് കാരണമായത്. പ്രളയത്തിനും കനത്ത നാശനഷ്ടങ്ങള്‍ക്കും കാരണമായ 2018 ആഗസ്റ്റില്‍ പെയ്ത മഴ, കഴിഞ്ഞ ഒമ്പതു പതിറ്റാണ്ടിനിടയില്‍ കേരളത്തില്‍ പെയ്ത ഏറ്റവും കനത്ത മഴയായാണ് രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്.

flood
ജലവിതരണ സംവിധാനങ്ങളിലെ പ്രശ്‌നങ്ങളും തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങള്‍ വേണ്ടത്ര സംരക്ഷിക്കാതിരുന്നതുമാണ് കേരളത്തിലെ മിക്ക നഗരങ്ങളിലും വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാവാന്‍ കാരണമായത് / Photo: Wikimedia Commons

കുറച്ച് വര്‍ഷങ്ങളായി കേരളത്തിലുണ്ടാകുന്ന അതിശക്തമായ മഴ കാലാവസ്ഥാമാറ്റത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള സൂചനയാണ്. അതിന്റെ കാരണങ്ങളും ഉചിതമായ പരിഹാരങ്ങളും പരിശോധിക്കാന്‍ കേരള സംസ്ഥാന ആസൂത്രണ ബോര്‍ഡ് ഒരു വിദഗ്ധസമിതിയെ നിയോഗിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത്തരം പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങള്‍ ഉണ്ടാകുന്നതിനുമുമ്പുതന്നെ കൃത്യമായ പ്രവചനത്തിനുള്ള കഴിവും സാധ്യതയും വര്‍ധിപ്പിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയാണ് ഈ സമിതി പ്രധാനമായും ശുപാര്‍ശ ചെയ്തത്. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളില്‍ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിനും മണ്ണിടിച്ചിലിനും സാധ്യതയുള്ള പ്രദേശങ്ങള്‍ കണ്ടെത്തുന്നതിനുള്ള സൂചകങ്ങളും രീതികളും അവലോകനം ചെയ്യുക, അപകടങ്ങളുടെ അനന്തരഫലങ്ങള്‍ കുറയ്ക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികള്‍ സ്വീകരിക്കുക, ഇതിനെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായി പഠിക്കുക തുടങ്ങിയവയാണ് സമിതി പ്രധാനമായും നിര്‍ദേശിച്ചത്.

നദികളുടെ പുനഃസ്ഥാപനവും വീണ്ടെടുപ്പും

പ്രാദേശിക കാലാവസ്ഥാ സാഹചര്യങ്ങളും മേഘവിസ്‌ഫോടനങ്ങളും കേരളത്തില്‍ അടുത്തിടെ പെയ്ത കനത്ത മഴയ്ക്ക് കാരണമായിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തില്‍ മഴക്കാലത്ത് കൂടുതല്‍ നാശനഷ്ടങ്ങള്‍ സംഭവിക്കുന്നത് പ്രധാനമായും പ്രളയസാധ്യതയുള്ള സമതലങ്ങളിലോ, ഉരുള്‍പ്പൊട്ടലുണ്ടാകാനിടയുള്ള മലയോര പ്രദേശങ്ങളിലോ ആണ്. ഇവ ജനവാസകേന്ദ്രങ്ങളാണ് എന്നത് ദുരന്തങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി വര്‍ധിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പ്രദേശങ്ങളുടെ മികച്ച പരിപാലനത്തിനും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിനും മുന്‍ഗണന നല്‍കണ്ടതുണ്ട്. അതോടൊപ്പം പ്രളയബാധിത പ്രദേശങ്ങളുടെ പുനരുദ്ധാരണത്തിനും അടിയന്തിര നടപടികള്‍ സ്വീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഇനിയും ദുരന്തങ്ങളൊഴിവാക്കാന്‍ പരിസ്ഥിതി ദുര്‍ബല പ്രദേശങ്ങളും അപകടമേഖലകളും തിരിച്ചറിഞ്ഞ് കൃത്യമായ മാപ്പിങ് നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. നദീജല സംരക്ഷണത്തിനും തീരദേശ പരിപാലനത്തിനും സര്‍ക്കാര്‍ മുന്‍ഗണന നല്‍കണം.

ഭൂഗര്‍ഭജലത്തിന്റെ തോത് വര്‍ധിപ്പിക്കാനും സ്വയം ശുദ്ധീകരണശേഷി വര്‍ധിപ്പിച്ച് ജലത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്താനും അങ്ങനെ ജല ആവാസവ്യവസ്ഥകള്‍ നിലനിര്‍ത്താനും "നദികളുടെ പുനഃസ്ഥാപനം' സഹായിക്കുന്നു. സമുദ്രനിരപ്പിനുതാഴെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കുട്ടനാട് പോലുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലെ തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങളും കായലുകളും സംരക്ഷിക്കുന്നതും നദീ പുനഃസ്ഥാപനത്തില്‍ ഉള്‍പ്പെടുന്നുണ്ട്. കൊടുങ്കാറ്റിനെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന ഹരിതവലയമുള്‍പ്പെടെ (Greenbelt) പ്രകൃതിദത്തമായ ഭൂപ്രകൃതി സൃഷ്ടിക്കുന്നത് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന പ്രത്യാഘാതങ്ങളെ നേരിടാന്‍ സഹായിക്കും.
നെതര്‍ലന്‍ഡ്‌സ്‌ മുന്നോട്ടുവെച്ചിട്ടുള്ള നദി സംരക്ഷണ ആശയമാണ് "റും ഫോര്‍ റിവേഴ്‌സ്'. നദികളുടെ പുനഃസ്ഥാപനവും ജലനിരപ്പ് കുറച്ചുകൊണ്ട് നദികള്‍ക്ക് കൂടുതല്‍ ഇടം (room) നല്‍കുന്നതിനാവശ്യമായ നടപടികളുമാണ് ഈ ആശയത്തില്‍ ഉള്‍പ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. പ്രളയസാധ്യതകളുള്ള പ്രദേശങ്ങളില്‍ കൂടുതല്‍ തണ്ണീര്‍തടങ്ങള്‍ നിര്‍മിക്കുക, വെള്ളപ്പൊക്ക സമതലങ്ങള്‍ താഴ്ത്തുക, വിനോദത്തിനായി നദികളെ ആകര്‍ഷമാക്കുക തുടങ്ങിയ വികസന നടപടികളും ലക്ഷ്യമിടുന്നു. ചുരുക്കത്തില്‍ നദികളുടെ ചലനാത്മകത പുനഃസ്ഥാപിക്കാനാണ് ഈ രീതികള്‍ പ്രാപ്തമാക്കുന്നത്.

കാലവാവസ്ഥ വ്യതിയാനത്തോടൊപ്പം വരള്‍ച്ചയെ നേരിടാനും കൃത്യമായ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ആസൂത്രണം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. പരമ്പരാഗത ജലസംഭരണ സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങള്‍ സജീവമാക്കുക, നീര്‍ത്തടപരിപാലന പരിപാടികള്‍ നടപ്പാക്കുക, പോഷകനദികളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുക, പുഴയോര പ്രദേശങ്ങളില്‍ കൃത്രിമ തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങള്‍ നിര്‍മിക്കുക, മലനിരകളില്‍ നിന്നുള്ള ജലത്തിന്റെ സ്വതന്ത്രമായ ഒഴുക്കിനെ തടയുന്ന തടസ്സങ്ങള്‍ നീക്കംചെയ്യുക തുടങ്ങിയ മാര്‍ഗങ്ങളിലൂടെ ഇത് സാധ്യമാകും. ഇതിനായി കേരളത്തിലെ നദികളുടെ ഇക്കോസിസ്റ്റം (പട്ടിക 1 കാണുക) നന്നായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ആവാസവ്യവസ്ഥയില്‍ സുസ്ഥിരത കൊണ്ടുവരുന്നതിന് നദികളുടെ പരിപാലനവും ക്രമമായ നിരീക്ഷണവും ഉള്‍പ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്. അക്കാദമിക്ക് സ്ഥാപനങ്ങള്‍, സിവില്‍ സൊസൈറ്റി ഗ്രൂപ്പുകള്‍, പ്രാദേശിക ശാസ്ത്രജ്ഞര്‍ എന്നിവരുടെ പങ്കാളിത്തത്തോടെ നിരീക്ഷണ പദ്ധതികള്‍ സംയോജിപ്പിക്കാവുന്നതാണ്.

പട്ടിക 1: നദികളുടെ പാരിസ്ഥിതിക സേവനങ്ങൾ
പട്ടിക 1: നദികളുടെ പാരിസ്ഥിതിക സേവനങ്ങൾ

പടിഞ്ഞാറന്‍ മാതൃകകളെയാണ് നിലവിലുള്ള നദീസംരക്ഷണ പുനഃസ്ഥാപന പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ പിന്തുടരുന്നത്. ഇതിന് നിരവധി പ്രായോഗിക ബുദ്ധിമുട്ടുകളുണ്ട്. കേരളത്തിലെ നദികളുടെ പാരിസ്ഥിതിക, ആവാസവ്യവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുള്ള അടിസ്ഥാന അറിവ് ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ ഇത് മറികടക്കാന്‍ കഴിയൂ. വരട്ടാര്‍ നദിയിലും മീനച്ചില്‍ നദിയിലും സിവില്‍ സൊസൈറ്റി സംഘടനകളും സര്‍ക്കാറും ചേര്‍ന്ന് ആരംഭിച്ച പുനഃസ്ഥാപന പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ജനപങ്കാളിത്തത്തോടെ ഇത് ഫലപ്രദമായി നടപ്പിലാക്കാന്‍ കഴിയുമെന്നതിന്റെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്. ഇതില്‍ മുന്‍ഗണന നല്‍കേണ്ട ചില കാര്യങ്ങള്‍ ഇവയാണ്:
(i) ദീര്‍ഘകാലാടിസ്ഥാനത്തില്‍ നദികള്‍ക്കുണ്ടാകുന്ന ചലനാത്മകമായ മാറ്റങ്ങള്‍ മനസ്സിലാക്കുക.
(ii) അണക്കെട്ടുകളുള്ള നദീതടത്തിലെ ജലപ്രവാഹവും പ്രാദേശിക ജലവിന്യാസവും കണക്കാകുക.
(iii) മനുഷ്യ ഇടപെടലുകളും നദികളുടെ പാരിസ്ഥിതിക പ്രത്യേകതകളും അടിസ്ഥാനമാക്കി ഓരോ നദിയുടെയും ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ പരിപാലനത്തിനായുള്ള പദ്ധതികള്‍ രൂപീകരിക്കുക.
(iv) പ്രാദേശിക ജനങ്ങള്‍ക്കുള്ള പരമ്പരാഗത അറിവിന്റെയും ധാരണയുടെയും അടിസ്ഥാനത്തില്‍ നദികളില്‍ നിന്നുള്ള ഉപജീവനമാര്‍ഗങ്ങളും ജൈവവൈവിധ്യവും സഹിതം പുനഃസ്ഥാപന പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് മികച്ച അടിത്തറ സൃഷ്ടിക്കുക.
(v) പുഴകളില്‍ നിന്നുള്ള മണലിനും കരിങ്കല്ലിനും പകരം മറ്റ് മാര്‍ഗങ്ങളോ നിര്‍മാണ സാമഗ്രികളോ വികസിപ്പിക്കുക.
(vi) നിര്‍ദിഷ്ട സമയക്രമങ്ങളോടെ നദികള്‍ക്കും തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങള്‍ക്കും മുന്‍ഗണന നല്‍കുന്ന പാരിസ്ഥിതിക പുനഃസ്ഥാപന പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ആസൂത്രണം ചെയ്യുക.
(vii) പൊതുജനങ്ങള്‍ക്കും പദ്ധതി ആസൂത്രകര്‍ക്കും നയകര്‍ത്താക്കള്‍ക്കും നദീസംരക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി ഐ.സി.ടി. ടൂളുകള്‍ (Information Communication Technology Tools) വികസിപ്പിക്കുക.
(viii) പങ്കാളിത്തരീതിയിലുള്ള പ്രകൃതി അധിഷ്ഠിത പുനഃസ്ഥാപന പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ നടപ്പാക്കുക.

ആസൂത്രിത ഭൂവിനിയോഗ നയം

കൃഷിയിടങ്ങള്‍, തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങള്‍, വെള്ളപ്പൊക്ക പ്രദേശങ്ങള്‍, വ്യാവസായിക ഇടങ്ങള്‍, ജനവാസകേന്ദ്രങ്ങള്‍, വനങ്ങള്‍, തോട്ടങ്ങള്‍ തുടങ്ങിയവയുടെ വികസന പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് ജ്യോഗ്രഫിക് ഇന്‍ഫര്‍മേഷന്‍ സിസ്റ്റം (GlS) പോലുള്ള സാങ്കേതികവിദ്യകള്‍ വഴി നടപ്പാക്കുന്ന സ്‌പേഷ്യല്‍ പ്ലാനിങ് ആവശ്യമാണ്. ഇനിയും ദുരന്തങ്ങളൊഴിവാക്കാന്‍ പരിസ്ഥിതി ദുര്‍ബല പ്രദേശങ്ങളും അപകടമേഖലകളും തിരിച്ചറിഞ്ഞ് കൃത്യമായ മാപ്പിങ് നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. നദീജല സംരക്ഷണത്തിനും തീരദേശ പരിപാലനത്തിനും സര്‍ക്കാര്‍ മുന്‍ഗണന നല്‍കണം. കേരളത്തിലെ നദികള്‍ക്ക് സ്വതന്ത്രമായി കടലിലേക്ക് ഒഴുകാനുള്ള മാര്‍ഗമുണ്ടാക്കണം, സംയോജിത നീര്‍ത്തട പരിപാലന പദ്ധതികളിലൂടെ നദി പുനരുദ്ധാരണ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ടത് കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആവശ്യമാണ്.

kissimmee river
ഫ്‌ളോറിഡയിലെ കിസ്സിമ്മീ നദി പുനഃസ്ഥാപനം / Photo: Wikimeida Commons

നീര്‍ത്തടങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വികസനപദ്ധതികള്‍ പല രാജ്യങ്ങളും വികസനത്തിന്റെ കാതലായി സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. വികേന്ദ്രീകൃത ആസൂത്രണത്തിന്റെ പ്രാരംഭഘട്ടത്തില്‍ സര്‍ക്കാര്‍ ഇതിന് മുന്‍ഗണന നല്‍കിയിരുന്നു. കേരളത്തിന്റെ പ്രകൃതിസൗഹൃദ വികേന്ദ്രീകൃത വികസന ആസൂത്രണം, നദി പുനഃസ്ഥാപന പദ്ധതികള്‍ സിവില്‍ സൊസൈറ്റി ഗ്രൂപ്പുകളുമായും മഹാത്മാഗാന്ധി ദേശീയ ഗ്രാമീണ തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതി, നാഷണല്‍ കേഡറ്റ് കോര്‍പ്‌സ്, നാഷണല്‍ സര്‍വീസ് സ്കീം, പരിസ്ഥിതി സംഘടനകള്‍ എന്നിവയുമായും കൂടിച്ചേര്‍ന്ന് പ്രവൃത്തിക്കാനുള്ള അവസരം നല്‍കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതുവരെ നടപ്പാക്കിയ നദീസംരക്ഷണ പരിപാടികളെ സമഗ്രമായി വിലയിരുത്തുന്നത് പദ്ധതികളുടെ ഗുണ - ദോഷങ്ങള്‍ വേര്‍തിരിച്ചറിയാന്‍ സഹായിക്കും.

ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് റിവര്‍ മാനേജ്‌മെന്റ് അതോറിറ്റി

നദികളും ജലസ്രോതസ്സുകളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനും വെള്ളപ്പൊക്കം പോലുള്ള പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളെ നേരിടാന്‍ ആവശ്യമായ പ്രതിരോധ മാര്‍ഗങ്ങള്‍ക്കും വേണ്ടിയുള്ളതാണ് ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് റിവര്‍ മാനേജ്‌മെന്റ് അതോറിറ്റി മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന മാര്‍ഗനിര്‍ദേശങ്ങള്‍. എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളെയും ഉള്‍പ്പെടുത്തി സുസ്ഥിരമായി നദികളെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതിനും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുമുള്ള മറ്റൊരു മാര്‍ഗം കൂടിയാണിത്. നദി പുനഃസ്ഥാപന നയങ്ങള്‍, ദുരന്തനിവാരണ പദ്ധതികള്‍, സംരക്ഷണ പദ്ധതികള്‍, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നതിനുള്ള മാര്‍ഗങ്ങള്‍ എന്നിവ സംയോജിപ്പിച്ച് കേരളത്തിലെ തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങളുടെയും നദികളുടെയും ജല- ജൈവ വൈവിധ്യ പരിപാലനത്തിന് വ്യക്തമായ ദിശ നല്‍കുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള മുന്‍കരുതല്‍ നടപടികളുടെ വിജയകരമായ മാതൃകകള്‍ ലോകത്തുണ്ട്.

നദികളിലെയും വെള്ളപ്പൊക്ക സാധ്യതയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലെയും ഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങളും ഭൂവിനിയോഗം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന രീതികളും ഇതിന് അടിസ്ഥാനമാക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. പ്രകൃതിദത്ത രീതിയിലുള്ള ജലസംരക്ഷണ മാതൃകകളും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും ഉപയോഗിക്കുന്നത് ചെലവ് കുറഞ്ഞ ബദല്‍മാര്‍ഗമാണ്. പ്രകൃതി അധിഷ്ഠിത പരിഹാരങ്ങളുടെയും ആവാസവ്യവസ്ഥയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പുനഃസ്ഥാപനത്തിന്റെയും തത്വങ്ങള്‍ സംയോജിപ്പിച്ച് ഒരു ഇന്‍ഫ്രാസ്ട്രക്ചര്‍ സര്‍ക്കാറിന് നിര്‍മിക്കാന്‍ കഴിയും. നദീസംരക്ഷണത്തില്‍ വേരൂന്നിയൊരു സമീപനം വികസിപ്പിക്കാം. അതോടൊപ്പം നദികളുടെ പുനഃരുദ്ധാരണത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങള്‍ തിരിച്ചറിയുകയും മുന്‍ഗണന നല്‍കുകയും വേണം. സര്‍ക്കാരിന്റെ പാരിസ്ഥിതികനയങ്ങളില്‍ ഇത്തരം ലക്ഷ്യങ്ങളും സമീപനവും ഉറപ്പാക്കണം. വര്‍ധിച്ചുവരുന്ന നഗരവല്‍കരണത്തോടൊപ്പം മനുഷ്യന്റെ ആരോഗ്യം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതില്‍ "ബ്ലൂ സ്‌പേയ്‌സു' (Blue space)കളുടെ മൂല്യവും നാം തിരിച്ചറിയണം. 

(വിവര്‍ത്തനം: റിദ നാസര്‍, സല്‍വ കെ.പി.)


​​​​​​​​​​​​​​വായനക്കാര്‍ക്ക് ട്രൂകോപ്പി വെബ്‌സീനിലെ ഉള്ളടക്കത്തോടുള്ള പ്രതികരണങ്ങള്‍ letters@truecopy.media എന്ന വിലാസത്തിലേക്ക് അയക്കാം.​​​​​​​

പ്രൊഫ. എ. ബിജു കുമാര്‍

കേരള സര്‍വകലാശാലയിലെ അക്വാട്ടിക് ബയോളജി ആന്‍ഡ് ഫിഷറീസ് വിഭാഗം പ്രൊഫസറും മേധാവിയും. സര്‍വകലാശാലയിലെ സയന്‍സ് ഫാക്കല്‍റ്റി ഡീന്‍, റിസര്‍ച്ച് ഡയറക്ടര്‍, ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക പരിസ്ഥിതി കമ്മിറ്റി സയന്റിഫിക് ഓഫീസര്‍, ബയോഡൈവേഴ്സിറ്റി ബോര്‍ഡ് മെമ്പര്‍ സെക്രട്ടറി (ഇന്‍ചാര്‍ജ്) എന്നീ നിലകളില്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജലപരിസ്ഥിതി, ജൈവവൈവിധ്യം എന്നിവയാണ് ഗവേഷണ മേഖലകള്‍. 30 വര്‍ഷത്തെ അധ്യാപന-ഗവേഷണ പരിചയം. ഇന്റര്‍നാഷണല്‍ യൂണിയന്‍ ഫോര്‍ കണ്‍സര്‍വേഷന്‍ ഓഫ് നേച്ചര്‍ (ഐ.യു.സി.എന്‍.) സ്പീഷീസ് സര്‍വൈവല്‍ കമ്മീഷന്‍ (എസ്.എസ്.സി.) അംഗം. സയന്‍സ് കമ്മ്യൂണിക്കേറ്ററും പരിസ്ഥിതി അധ്യാപകനും. ഇരുനൂറിധികം ഗവേഷണപ്രബന്ധങ്ങളും 25 പുസ്തകങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. 50-ലധികം പുതിയ സ്പീഷീസുകളെയും 8 പുതിയ ജനുസ്സുകളെയും പുതുതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

Audio

PLEASE USE TRUECOPY WEBZINE APP FOR BETTER READING EXPERIENCE.

DOWNLOAD IT FROM