Saturday, 15 January 2022

പരിസ്​ഥിതി രാഷ്​ട്രീയം


Text Formatted

പരിസ്​ഥിതി വാദികളെ വികസന വിരോധികളാക്കുന്ന കാലത്ത്​

കോവിഡനന്തര കേരളത്തിനുവേണ്ടി ഒരു ഹരിത രാഷ്​ട്രീയ വിചാരം

പരിസ്ഥിതി വിരുദ്ധ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക്  വികസന പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഒരു ‘മറ' കൊണ്ടുവരാൻ ബോധപൂര്‍വ ശ്രമം നടക്കുന്നു.

Image Full Width
Image Caption
പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകള്‍ / Photo: Wikimedia Commons
Text Formatted

കേരളത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി: ഒരു ആമുഖം

ന്ത്യയിലെ മറ്റ് ഭൂപ്രദേശങ്ങളില്‍ നിന്ന് തികച്ചും വിഭിന്നമാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയും പരിസ്ഥിതിയും. കിഴക്ക് സഹ്യപര്‍വതത്തിനും പടിഞ്ഞാറ് ലക്ഷദ്വീപ് സമുദ്രത്തിനും ഇടയില്‍ 55- 65 കിലോമീറ്റര്‍ മാത്രം ശരാശരി വീതിയുള്ള ഈ ഭൂപ്രദേശത്തിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക തനിമയും സുസ്ഥിരതയും നിലനിര്‍ത്തുന്നതും സമാനതകളില്ലാത്തതുമായ പാരിസ്ഥിതിക സവിശേഷതകള്‍ തന്നെയാണ്.

മലനിരകളുടെ തുടര്‍ച്ച ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടുതന്നെ പാലക്കാട് ചുരം ജില്ലയുടെ മിക്ക പ്രദേശങ്ങള്‍ക്കും സമീപത്തുള്ള തൃശൂര്‍- മലപ്പുറം ജില്ലകളുടെ ചില ഭാഗങ്ങള്‍ക്കും അല്‍പം വരണ്ട കാലാവസ്ഥയും പാരിസ്ഥിതിക സ്വഭാവങ്ങളും പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. ശരാശരി 1800 മീറ്ററിലധികം ഉയരമുള്ള സഹ്യപര്‍വതനിരകള്‍ ചെങ്കുത്തായ ചരിവുകളിലൂടെ ഇടനാടന്‍ കുന്നുകളിലേക്ക് ഇറങ്ങിവന്ന് പടിഞ്ഞാറന്‍ തീരത്തെ കായല്‍പ്പരപ്പുകളില്‍ അവസാനിക്കുന്നു. കേരളത്തില്‍ മഴ തുടങ്ങുന്നത് കിഴക്കോട്ടു വീശുന്ന കാറ്റിനൊപ്പം എത്തുന്ന കടലിലെ നീരാവി പശ്ചിമഘട്ടത്തില്‍ തടയപ്പെടുമ്പോഴാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കേരളത്തിലെ പുഴകള്‍ മിക്കവയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത് സഹ്യാദ്രിയിലെ വനമേഖലകള്‍ ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്ന നീര്‍ത്തടങ്ങളില്‍ നിന്നാണ്. മലനിരകള്‍ ശേഖരിച്ചുവയ്ക്കുന്ന ജലമാണ് വേനല്‍ക്കാലത്തും നാട്ടില്‍ ജലസമൃദ്ധി ഉറപ്പുവരുത്തുന്നത്. പുഴകള്‍ ഇടനാട്ടിലും തീരപ്രദേശത്തും എത്തിക്കുന്ന ജലവും ജൈവവസ്തുക്കളുമാണ് ഭൂമിയെ കൃഷിക്ക് പര്യാപ്തമാക്കുന്നതും കാര്‍ഷികസംസ്‌കൃതി നിലനിര്‍ത്തി പോരുന്നതും. പുഴകള്‍, കായലുകള്‍, തീരക്കടല്‍ എന്നിവയിലെ മത്സ്യസമൃദ്ധിക്കും മറ്റുകാരണങ്ങള്‍ തേടേണ്ടതില്ല. പരിണാമത്തിലും പ്രായത്തിലും ഹിമാലയത്തെക്കാള്‍ പഴക്കമുള്ള സഹ്യാദ്രി അനിതരസാധാരണമായ ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ കലവറയും, അതുകൊണ്ടുതന്നെ ലോകത്തെ അപൂര്‍വ ജൈവവൈവിധ്യ ഹോട്ട്‌സ്‌പോട്ടുകളില്‍ ഒന്നും ആണ്. നമ്മുടെ സുഗന്ധ, നാണ്യ വിളകളുടെ സുസ്ഥിരമായ ലഭ്യതയും കാലാവസ്ഥാ സംരക്ഷണവും വെള്ളം, വായു, ഭക്ഷണം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന ജീവസന്ധാരണ വ്യവസ്ഥകളുടെ ലഭ്യതയും പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ ആരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുനില്‍ക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടമലനിരകള്‍ ഡെക്കാന്‍ പീഠഭൂമിയില്‍ നിന്ന് കേരളത്തെ പാരിസ്ഥിതികമായും സാംസ്‌കാരികമായും സംരക്ഷിച്ചു നിര്‍ത്തിയിരുന്നുവെന്നതിനുപുറമെ സുസ്ഥിരവികസനത്തിന്റെ ആധാരശിലകളായ പരിസ്ഥിതിസുരക്ഷ, സാമ്പത്തികസുരക്ഷ, സാമൂഹ്യസുരക്ഷ എന്നിവ ഉറപ്പുവരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു എന്ന് ചുരുക്കം.

ഇന്ത്യയില്‍ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ള പ്രദേശം എന്ന നിലയില്‍ പ്രകൃതിവിഭവ പരിപാലനത്തിലും മാനവവിഭവശേഷി വികസനത്തിലും ഊന്നിയ സുസ്ഥിര വികസനം എന്ന ആശയത്തിന്റെ ആവിഷ്‌കാരത്തിനും പറ്റിയ മണ്ണാണ് കേരളം.

കേരളം എന്നത് കേവലം ഒരു ജൈവസമ്പന്നമായ ഭൂപ്രദേശം എന്നതിലുപരി അപൂര്‍വവും വൈവിധ്യപൂര്‍ണവുമായ ഒരു ഗോത്ര സംസ്‌കൃതിയുടെ തുടര്‍ച്ചയും കൂടിയാണ്. പ്രസ്തുത സംസ്‌കൃതി ആഴത്തില്‍ വേരോടിയതും ഈ മണ്ണില്‍തന്നെയാണ്, പുഴകളില്‍ നിന്നും വയലേലകളില്‍നിന്നും തീരക്കടലില്‍ നിന്നുമാണ്. കേരളത്തില്‍ ഇന്ന് നാം കാണുന്ന ഉയര്‍ന്ന സാമൂഹ്യവികസനത്തിന് വിഭവലഭ്യത മാത്രമായിരുന്നില്ല കാരണം, മറിച്ച് സാക്ഷരതയിലും തുല്യതയിലും ഊന്നിയ സാമൂഹ്യ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ പരിപ്രേക്ഷ്യവും കൂടിയാണ്. ഇന്ത്യയില്‍ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ള പ്രദേശം എന്ന നിലയില്‍ പ്രകൃതിവിഭവ പരിപാലനത്തിലും മാനവവിഭവശേഷി വികസനത്തിലും ഊന്നിയ സുസ്ഥിര വികസനം എന്ന ആശയത്തിന്റെ ആവിഷ്‌കാരത്തിനും പറ്റിയ മണ്ണാണ് കേരളം. എന്നാല്‍ സുസ്ഥിരവികസനം എന്ന ആശയം പ്രാവര്‍ത്തികമാക്കാന്‍ മൗലികമായ ഒരു പരിവര്‍ത്തനം ഭക്ഷണം, ഭൂവിനിയോഗം, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ ഉപഭോഗം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യവികസനം എന്നിവകൂടി ഉള്‍പ്പെടുന്ന സാമൂഹ്യ-സാമ്പത്തിക സംവിധാനങ്ങളില്‍ ഏര്‍പ്പെടുത്തേണ്ടിവരും.

സുസ്ഥിര വികസനവും കേരളവും 

രാജ്യത്തെ പൊതുസാമൂഹികാവസ്ഥയില്‍നിന്ന്​ വേറിട്ട് ഉയര്‍ന്നുനില്‍ക്കുന്ന കേരളം സാമൂഹ്യവികസനത്തിന് ഒരു ആഗോളമാതൃകയാണ്. മികച്ച സാക്ഷരതയും ഉയര്‍ന്ന ആയുര്‍ദൈര്‍ഘ്യവും കുറഞ്ഞ ശിശുമരണവും കുറഞ്ഞ മാതൃമരണവും മെച്ചപ്പെട്ട സ്ത്രീ- പുരുഷ അനുപാതവും ഒക്കെയുള്ള സമൂഹം. സാര്‍വത്രിക വിദ്യാഭ്യാസവും വിപുലമായ ജനകീയാരോഗ്യ സംവിധാനവും പൊതുവിതരണ സംവിധാനവും വിഭവങ്ങളുടെയും കൃഷിഭൂമിയുടെയും പുനര്‍വിതരണവും അടിസ്ഥാനവിഭാഗങ്ങളുടെ സാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക ശാക്തീകരണവും ഒക്കെ സമഗ്രവികസനം എന്ന ആശയം യാഥാര്‍ഥ്യമാക്കുന്നതിന് ഉപോല്‍ബലകമായിട്ടുണ്ട്.

flood
2018-ലെ പ്രളയകാലത്തെ കാഴ്ച / Photo: Wikimedia Commons

അനിതരസാധാരണമായ ജൈവവൈവിധ്യവും പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളും കേരളത്തിന്റെ തനത് സവിശേഷതയാണെങ്കിലും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകള്‍ കൊണ്ടുതന്നെ അതീവ പരിസ്ഥിതി ദുര്‍ബലവും ആണ് കേരളത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഭൂപ്രകൃതിക്ക് ഇണങ്ങുന്ന വികസനപരിപ്രേക്ഷ്യവും ഉപഭോഗസംസ്‌കാരവും നിലനിര്‍ത്തേണ്ട ആവശ്യവും ഉണ്ട്. സ്ഥലസംബന്ധിയായ ആസൂത്രണത്തിലെ പിഴവും കൃത്യമായ ഭൂവിനിയോഗ നയത്തിന്റ അഭാവവും വികസനപദ്ധതികള്‍ പരിസ്ഥിതിദുര്‍ബല പ്രദേശങ്ങളില്‍ നടപ്പിലാക്കുന്ന സാഹചര്യം ചില സന്ദര്‍ഭങ്ങളില്‍ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. തുടരുന്ന പരിസ്ഥിതിനാശവും വിഭവശോഷണവും ഏറെ സമ്മര്‍ദത്തിലാക്കിയിരിക്കുന്നത് സാധാരണ ജനങ്ങളെയാണ്. 

വിഭവങ്ങളുടെ അമിതചൂഷണം നിയന്ത്രിച്ചും പാരിസ്ഥിതികാഘാതങ്ങള്‍ കുറച്ചും കൈവരിക്കുന്ന വികസനത്തെയാണ് പൊതുവെ സുസ്ഥിരവികസനം (sustainable development) എന്ന് പറയുന്നത്. ഐക്യരാഷ്ട്ര സംഘടന നിയോഗിച്ച, നോര്‍വീജിയന്‍ പ്രധാനമന്തി ആയിരുന്ന ഗ്രോ ഹാര്‍ലെം ബ്രുണ്ട്‌ലാന്‍ഡ്, ‘നമ്മുടെ പൊതുഭാവി' (our common future) എന്ന തന്റെ റിപ്പോര്‍ട്ടിലാണ് സുസ്ഥിര വികസനം എന്ന പദം ആദ്യമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ‘ഭാവിതലമുറയുടെ ആവശ്യങ്ങളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താനുള്ള പര്യാപ്തതയ്ക്ക് വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാതെ ഈ തലമുറയുടെ ആവശ്യങ്ങളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താനുതകും വിധമുള്ള വികസനമാണ് ‘സുസ്ഥിര വികസനം' എന്ന നിര്‍വചനവും അവര്‍ നല്‍കിയിരിക്കുന്നു. ഇന്നത്തെ വികസനസമീപനങ്ങള്‍ ഇനിവരുന്ന തലമുറയ്ക്ക് അവശ്യം വേണ്ട വിഭവങ്ങള്‍ ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതും ആവണം എന്ന് ചുരുക്കം. പരിസ്ഥിതി വികസനം, സാമ്പത്തിക വികസനം, സാമൂഹ്യ വികസനം എന്നീ ആധാരശിലകളാണ് സുസ്ഥിരവികസനത്തിനുള്ളത്. 

ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ 2030 ഓടെ നേടിയെടുക്കാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ച്​ മുന്നോട്ടുവച്ചിട്ടുള്ള 17 ലക്ഷ്യങ്ങളെയാണ് സുസ്ഥിര വികസനം ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ (എസ്.ഡി.ജി.) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഇവ യഥാക്രമം ദാരിദ്ര്യ നിര്‍മാര്‍ജനം, വിശപ്പില്ലാത്ത അവസ്ഥ, നല്ല ആരോഗ്യവും ക്ഷേമവും, ഗുണനിലവാരമുള്ള വിദ്യാഭ്യാസം, ലിംഗസമത്വം, ശുദ്ധമായ വെള്ളവും ശുചിത്വവും, താങ്ങാവുന്നതും ശുദ്ധവുമായ ഊര്‍ജം, മാന്യമായ ജോലിയും സാമ്പത്തികവളര്‍ച്ചയും, വ്യവസായം, നവീകരണം, അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങള്‍, കുറയുന്ന അസമത്വം, സുസ്ഥിര നഗരങ്ങളും കമ്മ്യൂണിറ്റികളും, ഉത്തരവാദിത്ത ഉപഭോഗവും ഉല്‍പാദനവും, കാലാവസ്ഥാ പ്രവര്‍ത്തനം, വെള്ളത്തിന് കീഴിലുള്ള ജീവന്‍ (ജൈവവൈവിധ്യം), കരഭൂമിയിലെ ജീവന്‍, സമാധാനം, നീതി, ശക്തമായ സ്ഥാപനങ്ങള്‍, ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ക്കുള്ള പങ്കാളിത്തം എന്നിവയാണ്.

 

ചിത്രം 1: ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ 17 സുസ്ഥിരവികസന ലക്ഷ്യങ്ങള്‍
ചിത്രം 1: ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ 17 സുസ്ഥിരവികസന ലക്ഷ്യങ്ങള്‍

ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയുടെ സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ക്കനുസൃതമായുള്ള നീതി ആയോഗിന്റെ സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യ സൂചിക റാങ്കിങ്ങില്‍ ഇന്ത്യന്‍ സംസ്ഥാനങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ കേരളം ഒന്നാം സ്ഥാനത്താണ്. 17 സുസ്ഥിര വികസനലക്ഷ്യങ്ങള്‍ ഉള്ളതില്‍16 ലക്ഷ്യങ്ങളിലെ സംസ്ഥാന- കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെ മൊത്തം പ്രകടനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ പൂജ്യത്തിനും 100-നും ഇടയിലുള്ള സമ്മിശ്രമായ സ്‌കോറിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് സംസ്ഥാനതല സൂചിക തയാറാക്കപ്പെടുന്നത്. സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യ സൂചിക സ്‌കോര്‍ 70 നേടിയ കേരളവും ചണ്ഡീഗഡുമാണ് ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിലും റാങ്കിങ്ങില്‍ യഥാക്രമം മുന്നിലുള്ളത്. സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യ റാങ്കിങ്ങില്‍ ‘ആരോഗ്യം', ‘വ്യവസായം', ‘നവീകരണം', ‘അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങള്‍' എന്നീ സൂചികയില്‍ കേരളം ഒന്നാം സ്ഥാനത്തും ‘വിദ്യാഭ്യാസം', ‘ലിംഗസമത്വം' എന്നിവയില്‍ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തുമാണ്. സാമൂഹ്യനീതിയില്‍ ഊന്നിയ നൂതന ആശയങ്ങളുടെ പ്രായോഗികതലത്തിലുള്ള ആവിഷ്‌കാരവും ഈ നേട്ടത്തിന് കാരണമായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും സുസ്ഥിരവികസന ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ യാഥാര്‍ഥ്യമാക്കാന്‍ പാരിസ്ഥിതിക മൂലധനത്തിലും യുവതലമുറയുടെ നൈപുണ്യ വികസനത്തിലും ഊന്നിയ ഹരിത സമ്പദ്​വ്യവസ്​ഥയുടെ പിന്‍ബലം തീര്‍ച്ചയായും വേണ്ടിവരും. ഹരിത രാഷ്രീയത്തിന് ഉപോല്‍ബലകമാകാന്‍ സഹായമാകുന്ന ചില ചിന്തകള്‍ പങ്കുവയ്ക്കാം.

സുസ്ഥിര വികസനം എന്ന ആശയം ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ പ്രക്രിയയില്‍ സന്നിവേശിപ്പിക്കാനും നൈപുണ്യ വികസനത്തിന് പ്രാധാന്യം നല്‍കാനും കഴിഞ്ഞ കാലങ്ങളില്‍ കൃത്യമായി സാധിച്ചില്ല. സാക്ഷരതായജ്ഞത്തിനു തുടര്‍ച്ചയായി ഉണ്ടാകേണ്ടിയിരുന്ന സാമൂഹിക സാക്ഷരതയിലേക്കുള്ള പരിവര്‍ത്തനവും സാധ്യമായില്ല.

കേരള സംസ്ഥാന രൂപീകരണത്തിനുശേഷം ഒരു സമഗ്രമായ ഭൂവിനിയോഗനയം (land use policy) നടപ്പിലാക്കാന്‍ സാധിക്കാത്തതുകൊണ്ടുതന്നെ കൃഷിഭൂമിയുടെ വ്യാപക നാശവും തുണ്ടുവല്‍ക്കരണവും പരിസ്ഥിതിലോല പ്രദേശങ്ങളിലെ വ്യാപകവും അശാസ്ത്രീയവും ആയ നിര്‍മാണ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും അനധികൃത ഖനന പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും നിയന്ത്രിക്കാനായില്ല. സ്ഥലസംബന്ധിയായ ആസൂത്രണവും അതിന് അവശ്യം വേണ്ട സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെ പ്രയോഗവും ഉണ്ടാകാത്തതിനാല്‍ പാരിസ്ഥിക പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങള്‍, കണ്ടല്‍ക്കാടുകള്‍ എന്നിവ സംബന്ധിച്ച് ഒരു വിവരശേഖരവും (data bank) ഇല്ലാതെ പോയി. അടിസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസത്തില്‍ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റം കൊണ്ടുവരാൻ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് ഉണ്ടാകേണ്ടിയിരുന്ന വിപ്ലവകരമായ മാറ്റം പല കാരണങ്ങള്‍ കൊണ്ടും നടക്കാതെ പോയി. ഭൂപരിഷ്‌കരണ രംഗത്തും കാര്‍ഷികരംഗത്തും അധികാര വികേന്ദ്രീകരണ രംഗത്തും സമൂല മാറ്റങ്ങള്‍ കൊണ്ടുവരാന്‍ ജനകീയാസൂത്രണത്തിലൂടെ ശ്രമിക്കുകയും വികേന്ദ്രീകൃത ആസൂത്രണവും പ്രാദേശിക വിഭവ വിനിയോഗവും ജനപങ്കാളിത്തവുമെല്ലാം ഗണ്യമായ തോതില്‍ കൈവരിക്കുകയും ചെയ്തുവെങ്കിലും അനിവാര്യമായ തുടര്‍ച്ച നിലനിര്‍ത്തുന്നതില്‍ വിജയിക്കാന്‍ സാധിച്ചില്ല. 

സുസ്ഥിര വികസനം എന്ന ആശയം ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ പ്രക്രിയയില്‍ സന്നിവേശിപ്പിക്കാനും നൈപുണ്യ വികസനത്തിന് പ്രാധാന്യം നല്‍കാനും കഴിഞ്ഞ കാലങ്ങളില്‍ കൃത്യമായി സാധിച്ചില്ല. സാക്ഷരതായജ്ഞത്തിനു തുടര്‍ച്ചയായി ഉണ്ടാകേണ്ടിയിരുന്ന സാമൂഹിക സാക്ഷരതയിലേക്കുള്ള പരിവര്‍ത്തനവും സാധ്യമായില്ല. പശ്ചിമഘട്ട സംരക്ഷണത്തിനും സുസ്ഥിര വികസനത്തിനും ഉതകുന്ന നിരവധി പ്രായോഗിക നിര്‍ദേശങ്ങള്‍ അടങ്ങിയ ‘ഗാഡ്ഗില്‍ കമ്മിറ്റി' റിപ്പോര്‍ട്ട് പൊതുസമൂഹത്തിലും പ്രാദേശിക സര്‍ക്കാര്‍ സംവിധാനങ്ങളിലും ചര്‍ച്ചയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നതിലും നാം പരാജയപ്പെട്ടു. കേരളത്തിന്റെ കാലാവസ്ഥയില്‍ ഉണ്ടായിരിക്കുന്ന വ്യതിയാനവും ആഗോള കാലാവസ്ഥാമാറ്റം സൃഷ്​ടിക്കുന്ന പേമാരികളും മറ്റു പ്രകൃതി ദുരന്തങ്ങളും, നിപ, കോവിഡ്-19 തുടങ്ങിയ മഹാമാരികളും നമ്മുടെ സാമ്പത്തികസുരക്ഷയെ തന്നെ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്ന നിലയില്‍ എത്തിയിരിക്കുന്നു. 

കേരളത്തില്‍ 14 വയസ്സവരെയുള്ളവരുടെ ജനസംഖ്യ 1961-ല്‍ 43 ശതമാനമായിരുന്നത് 2011-ല്‍ 23 ശതമാനമായി കുറഞ്ഞുവന്നത് ആശങ്ക ഉളവാക്കുന്ന കാര്യമാണ്. എന്നാല്‍ 60 വയസ്സിനു മുകളിലുള്ള ആശ്രിതവിഭാഗത്തിന്റെ എണ്ണം ഇക്കാലയളവില്‍ 5 ശതമാനത്തില്‍ നിന്ന്​ 2011-ല്‍ 12.7 ശതമാനമായി വര്‍ധിച്ചു. ആരോഗ്യരംഗത്തെ ഉയര്‍ന്നുവരുന്ന പ്രശ്‌നങ്ങളായ ജീവിതശൈലീരോഗങ്ങളും വയോജന ജനസംഖ്യയിലെ വര്‍ധന സൃഷ്​ടിക്കുന്ന സാമൂഹ്യപ്രശ്‌നങ്ങളും ഒക്കെ പരിഹരിച്ച് ആരോഗ്യമുള്ള കേരളസമൂഹം എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയുള്ള നിരവധി പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് സംസ്ഥാനം തുടക്കം കുറിച്ചിരിക്കുന്നുവെങ്കിലും മാറിയ കോവിഡനന്തര സാഹചര്യത്തില്‍ ലോകാരോഗ്യ സംഘടന വിഭാവനം ചെയ്യുന്നതും പരിസ്ഥിതി, മനുഷ്യന്‍, ജീവജാലങ്ങള്‍ എന്നിവയുടെ ആരോഗ്യം ഉറപ്പുവരുത്തുന്ന സമഗ്ര സമീപനവുമായ ‘ഏകാരോഗ്യം' (one health) എന്ന ആശയത്തിലേക്കും കൂടി മാറേണ്ടിയിരിക്കുന്നു. കോവിഡനന്തര ലോകത്തില്‍ സുസ്ഥിര വികസനം, സുസ്ഥിര ജീവനം, ആളോഹരി സന്തോഷം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങള്‍ക്ക് കൂടുതല്‍ സ്വീകാര്യത ലഭിക്കുന്നുവെന്നു മാത്രമല്ല നിയോലിബറല്‍ വികസന സമീപങ്ങളിലെ പൊള്ളത്തരം കൂടുതല്‍ വ്യതിരിക്തമാവുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. സമൂഹത്തില്‍ അടുത്തകാലത്ത് തിരിച്ചുവരുന്ന വര്‍ഗീയത, അസഹിഷ്ണുത, ആക്രമണോന്മുഖത, അനാചാരങ്ങള്‍, അഴിമതി എന്നിവ തുടച്ചുനീക്കി ഹരിത രാഷ്രീയത്തിന്റെ വിത്തുകള്‍ തളിരിടേണ്ട ഊര്‍വരതയുള്ള ഒരു ഭൂമികയില്‍ നിന്ന് പുതിയ ഭാവിയ്ക്കായുള്ള പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ തുടങ്ങേണ്ടിയിരിക്കുന്നു. 

ചിത്രം 2: ആഗോളതലത്തില്‍ പ്രകൃതിദത്തമൂലധനത്തില്‍  ഉണ്ടാകുന്ന കുറവും  ഉല്‍പ്പാദിത  മൂലധനം, മാനവ മൂലധനം എന്നിവയില്‍ ഉണ്ടാകുന്ന വര്‍ധനയും
ചിത്രം 2: ആഗോളതലത്തില്‍ പ്രകൃതിദത്തമൂലധനത്തില്‍ ഉണ്ടാകുന്ന കുറവും ഉല്‍പ്പാദിത മൂലധനം, മാനവ മൂലധനം എന്നിവയില്‍ ഉണ്ടാകുന്ന വര്‍ധനയും

പരിസ്ഥിതിവിരുദ്ധ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക്  മുഴുവന്‍ വികസന പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഒരു ‘മറ' കൊണ്ടുവരാനുള്ള ബോധപൂര്‍വ ശ്രമങ്ങളും നടക്കുന്നുവെന്നാണ് കാലഘട്ടത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. ഒപ്പം പരിസ്ഥിതിവാദികള്‍ വികസന വിരോധികളും ആകുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ഭൗതികമായ സാഹചര്യങ്ങളിലുള്ള വികസനമാണ് മാനവ പുരോഗതി എന്ന ആശയം ലോകമെമ്പാടും തമസ്‌കരിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഒപ്പം, മൂലധന നിക്ഷേപം മാത്രമാണ് വികസനത്തിന്റെ ഒരേ ഒരു മാനദണ്ഡം എന്ന നവഉദാരവല്‍കരസമീപനത്തിന് കോവിഡനന്തര കാലഘട്ടത്തില്‍ ഏറെ മാറ്റം വന്നിരിക്കുന്നു. പ്രകൃതിദത്ത മൂലധന നിക്ഷേപത്തിലുണ്ടാകുന്ന കുറവ് ഭൂമിയുടെ നിലനില്‍പ്പിന് മാത്രമല്ല പ്രാദേശികമായ സുസ്ഥിര വികസനത്തിനുതന്നെ ഹാനികരമായി ഭവിച്ചേക്കാം എന്ന് സാമ്പത്തിക വിദഗ്ദ്ധര്‍ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. പരിസ്ഥിതിനീതി, സാമൂഹ്യനീതി, അടിസ്ഥാനമൂല്യങ്ങള്‍ എന്നിവ സംരക്ഷിക്കാന്‍ പ്രകൃതിദത്ത മൂലധനം വര്‍ധിപ്പിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യം രണ്ട് പ്രളയങ്ങളും കോവിഡ്-19 മഹാമാരിയും നമ്മെ ഓര്‍മപ്പെടുത്തുന്നു. ഒപ്പം, പ്രളയങ്ങളുടെയും വരള്‍ച്ചകളുടെയും, കാലാവസ്ഥാമാറ്റത്തിന്റെയും, മഹാമാരികളുടെയും, കൂട്ട വംശനാശത്തിന്റെയും, പരിസ്ഥിതിബന്ധിത പലായനങ്ങളുടെയും ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെയും മലിനീകരണത്തിന്റെയും ഒക്കെ മുന്നില്‍ പകച്ചുനില്‍ക്കുന്ന ലോകത്തിന് പരിസ്ഥിതി-ബന്ധിത പരിഹാരങ്ങള്‍, സുസ്ഥിര വികസനം, നൈപുണ്യവികസനം, സമാധാനം, സന്തോഷം എന്നിവയിലൂന്നിയ പുതുലോക സൃഷ്ടിക്ക് ഹരിത രാഷ്ട്രീയചിന്ത അനിവാര്യമായിരിക്കുന്നു.

ഹരിത രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രസക്തി 

പരിസ്ഥിതിബോധം, സാമൂഹ്യനീതി, അക്രമരാഹിത്യം, പങ്കാളിത്ത ജനാധിപത്യം, ലിംഗസമത്വം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങളിലൂന്നി പാരിസ്ഥികമായി സുസ്ഥിരമായ സമൂഹത്തെ വളര്‍ത്തിയെടുക്കാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ തത്ത്വശാസ്ത്രമാണ് ഹരിത രാഷ്ട്രീയം (Green politics/ Ecopolitics). പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിലാണ് ഇത്തരം ആശയം രൂപംകൊണ്ടത് എങ്കിലും ആഗോളതലത്തില്‍ ഈ തത്വശാസ്ത്രത്തിന് പ്രസക്തി വര്‍ധിക്കുകയാണ്. ന്യൂസിലന്‍ഡിലെ വാല്യൂ പാര്‍ട്ടി, ഇംഗ്ലണ്ടിലെ  ഇക്കോളജി പാര്‍ട്ടി, ജര്‍മനിയിലെ ഗ്രീന്‍ പാര്‍ട്ടി തുടങ്ങി നിരവധി സംരംഭങ്ങളില്‍ തുടങ്ങിയ ഹരിതരാഷ്ട്രീയം ഫിന്‍ലന്‍ഡിലും ന്യൂസിലന്‍ഡിലും ഒക്കെ ഹരിതപാര്‍ട്ടികള്‍ ഉള്‍പ്പെടുന്ന സര്‍ക്കാരുകള്‍ നിലവില്‍ വന്നതോടെ കൂടുതല്‍ ലോകശ്രദ്ധയില്‍ എത്തിയിരിക്കുന്നു. പാരീസ് കാലാവസ്ഥാ ഉടമ്പടിയില്‍ നിന്ന് മാറിനിന്ന അമേരിക്കന്‍ ഭരണകൂടവും മാറിയിരിക്കുന്നു, അവര്‍ ഉടമ്പടിയില്‍ വീണ്ടും പങ്കാളികളാകും എന്ന പ്രതീക്ഷയിലാണ് ലോകം. സ്വീഡനില്‍ ഗ്രേറ്റാ തുന്‍ബെര്‍ഗ് തുടങ്ങിവച്ച പുതിയ ഭൂമിക്കായുള്ള സമരം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കലാലയങ്ങള്‍ ഏറ്റെടുത്തിരിക്കുന്നു. വൈരുധ്യാത്മക ഭൗതികവാദമോ സങ്കീര്‍ണമായ സിദ്ധാന്തങ്ങളൊ അല്ല, മറിച്ച് അതിജീവനത്തിന്റെ രാഷ്​ട്രീയമാണ്, തത്ത്വശാസ്ത്രമാണ് ഹരിതരാഷ്ട്രീയം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്. 

കേരളത്തിന്റെ ജൈവൈവിധ്യവും നല്ല മണ്ണും ശുദ്ധവായുവും ശുദ്ധജലവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് എത്രത്തോളം പ്രതിജ്ഞാബദ്ധമായ ഇടപെടലുകള്‍ ആവശ്യമുണ്ടെന്നാണ് ധവളപത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നത്. 

കേരളത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതി എത്രത്തോളം വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നുണ്ട് എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നതാണ് 2018-ല്‍  മന്ത്രിസഭ അംഗീകരിച്ച പരിസ്ഥിതി ധവളപത്രം. ജലവിഭവം നേരിടുന്ന വെല്ലുവിളികള്‍, വയല്‍നിലങ്ങളുടെയും തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങളുടെയും നാശവും അനുബന്ധ പരിസ്ഥിതിപ്രശ്‌നങ്ങളും, വനങ്ങളുടെ നശീകരണവും ശോഷണവും ഉയര്‍ത്തുന്ന വെല്ലുവിളികള്‍, തീരദേശ സമുദ്ര ആവാസവ്യവസ്ഥ നേരിടുന്ന വെല്ലുവിളികള്‍, ഖരമാലിന്യ നിര്‍മാര്‍ജനം, വായുമലിനീകരണം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ എന്നിവയൊക്കെ ഈ ധവളപത്രം വിശദമായി ചര്‍ച്ചചെയ്യുന്നു. പാലക്കാട്, ആലപ്പുഴ ജില്ലകളിലെ ഭൂഗര്‍ഭ ജലസ്‌ത്രോതസുകളില്‍ അമിതമായ ഫ്ളൂറൈഡ് സാന്നിധ്യമാണെങ്കില്‍ എറണാകുളം, പാലക്കാട്, കൊല്ലം, കണ്ണൂര്‍, കോഴിക്കോട് ജില്ലകളില്‍ വ്യാവസായിക മലിനീകരണം മൂലം ഭൂഗര്‍ഭജലം മലിനമാക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ഒട്ടുമിക്ക ജലാശയങ്ങളും മനുഷ്യവിസര്‍ജ്യം കൊണ്ടുള്ള മലിനീകരണത്തിന്റെ ഭീഷണിയിലാണ്, ഒപ്പം ഏറിവരുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക് ഉള്‍പ്പടെയുള്ള ഖരമാലിന്യങ്ങളുടെ ആധിക്യവും. പരിസ്ഥിതിയുടെയും പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെയും മേല്‍ ഏറിവരുന്ന കൈയേറ്റങ്ങളുടെ പരിണിതഫലങ്ങള്‍ പ്രകടമാണെന്നും പ്രകൃതിയോടുള്ള കരുതല്‍ വര്‍ധിപ്പിക്കേണ്ട സമയം അതിക്രമിച്ചുവെന്നും ധവളപത്രം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. കേരളത്തിന്റെ ജൈവൈവിധ്യവും നല്ല മണ്ണും ശുദ്ധവായുവും ശുദ്ധജലവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് എത്രത്തോളം പ്രതിജ്ഞാബദ്ധമായ ഇടപെടലുകള്‍ ആവശ്യമുണ്ടെന്നാണ് ധവളപത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നത്. 
കേരളത്തില്‍ പ്രകൃതി മനുഷ്യനു നല്‍കുന്ന സേവനങ്ങളുടെ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥ (പട്ടിക 1, ചിത്രം 3) ഭാവിയിലേക്കും കൂടിയുള്ള ചൂണ്ടുപലകയാണ്.

പട്ടിക 1. കേരളത്തിൽ പ്രകൃതി മനുഷ്യനു നൽകുന്ന സേവനങ്ങളുടെ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥ
പട്ടിക 1. കേരളത്തിൽ പ്രകൃതി മനുഷ്യനു നൽകുന്ന സേവനങ്ങളുടെ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥ
ചിത്രം 3 :  ആവാസവ്യവസ്ഥകളും പാരിസ്ഥിതിക സേവനങ്ങളും
ചിത്രം 3 : ആവാസവ്യവസ്ഥകളും പാരിസ്ഥിതിക സേവനങ്ങളും

സുസ്ഥിരഭാവിയും ഹരിത രാഷ്ട്രീയ ചിന്തകളും 

സമ്പന്നമായ ജൈവവൈവിധ്യവും ഊര്‍വരതയുള്ള മണ്ണും സമൃദ്ധമായ മഴയും ജലവിഭവങ്ങളും പോഷകസമൃദ്ധമായ തീരക്കടലും പ്രകൃതിയുടെ വരദാനമായി ലഭ്യമാണെങ്കിലും അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങളായ ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളുടെ കാര്യത്തില്‍ പോലും സ്വയം പര്യാപ്തതയില്‍ എത്താന്‍ നമുക്കായിട്ടില്ല. കൂടാതെ സമ്മര്‍ദം താങ്ങാനാകാത്ത നിലയില്‍ സ്വാഭാവിക ആവാസവ്യവസ്ഥകള്‍ എത്തിയപ്പോള്‍ മാറുന്ന കാലാവസ്ഥയില്‍ സ്വയംപ്രതിരോധം തീര്‍ക്കാനുള്ള ആവാസവ്യവസ്ഥകളുടെ കഴിവും നഷ്ടമാകുന്നു. കൂടാതെ ആവാസവ്യസ്ഥയുടെ ഉല്‍പാദനക്ഷമതയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ജീവസന്ധാരണം നടത്തുന്ന കര്‍ഷകര്‍, ഗോത്രസമൂഹങ്ങള്‍, മത്സ്യത്തൊഴിലാളികള്‍ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളുടെ വരുമാനത്തെയും കാര്യമായി ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു. സാമൂഹ്യനീതിയുടെ കാര്യത്തില്‍ ഏറെ പുരോഗതി നേടാന്‍ സംസ്ഥാനത്തിന് കഴിഞ്ഞുവെങ്കിലും പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്ന പാര്‍ശ്വവത്കൃത സമൂഹത്തിന്റെ അവസ്ഥയില്‍ കാര്യമായ മാറ്റം വന്നിട്ടില്ല എന്നുമാത്രമല്ല അവര്‍ക്ക് നയരൂപീകരണത്തില്‍ പങ്കാളിത്തവും കുറഞ്ഞുവരുന്നു. അവരുടെ പ്രതിനിധികളായി അധികാരശ്രേണിയില്‍ എത്തിയവരും പരിസ്ഥിതിക്കുനേരെ നടക്കുന്ന കയ്യേറ്റങ്ങളില്‍ മൗനം പാലിക്കുന്ന കാഴ്ചയും വിരളമല്ല.

നവകേരള നിര്‍മിതിക്കുവേണ്ട, ഹരിതരാഷ്ട്രീയ അജണ്ടകള്‍ പരിശോധിക്കാം. പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളും ഉപജീവനസാധ്യതകളും: സമീപകാലത്ത് പുറത്തുവന്ന റിപ്പോര്‍ട്ടുകളായ വിശ്വപ്രകൃതി നിധി (WWF)യുടെ  ലിവിങ്ങ് പ്ലാനെറ്റ് റിപ്പോര്‍ട്ട്, ഗ്ലോബല്‍ അസ്സെസ്സ്‌മെൻറ്​ ഓഫ് ദി സ്റ്റാറ്റസ് ഓഫ് ബയോഡൈവേഴ്‌സിറ്റി ആന്‍ഡ് ഇക്കോസിസ്റ്റം സര്‍വീസസ് (Global Assessment of the State of Biodiversity and Ecosystem Services), വേള്‍ഡ് ഇക്കണോമിക് ഫോറത്തിന്റെ ഗ്ലോബല്‍ റിസ്‌ക്‌സ് റിപ്പോര്‍ട്ട് എന്നിവ സമ്പദ്​വ്യവസ്​ഥയും കാലാവസ്ഥയും നമ്മുടെ ആരോഗ്യവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ പ്രധാന്യം വെളിവാക്കുന്നവയാണ്. 
കൂടാതെ നിലവിലെ വര്‍ധിച്ച ജൈവവൈവിധ്യ നാശം രാജ്യങ്ങളുടെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ, എന്നിവയുടെ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കുമെന്നും പഠനങ്ങള്‍ വെളിവാക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു തന്നെ പ്രകൃതിവിഭവ സംരക്ഷണം വഴി സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ വരുമാനം വര്‍ധിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങള്‍ക്ക് വികേന്ദ്രീകൃത വികസന സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ പരിഹാരം കാണേണ്ടതുണ്ട്. നാടന്‍ വിത്തിനങ്ങള്‍, കന്നുകാലികള്‍, മത്സ്യങ്ങള്‍ എന്നിവയെ ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഇക്കോളജിക്കല്‍ കൃഷിരീതികള്‍ വഴി മെച്ചപ്പെട്ട വരുമാനം ഉറപ്പാക്കുന്ന നിരവധി മാതൃകകള്‍ പ്രാദേശികമായി ഉയര്‍ന്നുവരുന്നത് ശുഭോദര്‍ക്കമായ കാര്യമാണ്. ജൈവവൈവിധ്യ ബോര്‍ഡിന് കീഴിലുള്ള ജൈവവൈവിധ്യ പരിപാലന സമിതികള്‍ വഴി ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണത്തിനൊപ്പം അവയുടെ സുസ്ഥിരമായ ഉപയോഗവും അതുവഴി ലഭ്യമാകുന്ന പ്രയോജനങ്ങളുടെ നീതിപൂര്‍വകമായ പങ്കുവയ്ക്കലും സാധ്യമാകും. ജൈവവൈവിധ്യ പരിപാലന സമിതികള്‍ ജനകീയാസൂത്രണ സംവിധാനങ്ങളുടെ ഭാഗമാവുകയും വേണം. കൂടാതെ, മഹാത്മാഗാന്ധി ദേശീയ തൊഴിലുറപ്പുപദ്ധതിയുടെ സേവനങ്ങളും ഇതിനായി പ്രയോജനപ്പെടുത്താം. ഗ്രാമസഭകളുടെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ കൂടുതല്‍ ഫലവത്തായാല്‍ പ്രാദേശിക ജൈവവൈവിധ്യം വികസനത്തിനുള്ള കരുതല്‍ ആയി മാറുകയും ചെയ്യും. 

പശ്ചിമഘട്ട സംരക്ഷണത്തില്‍ ഡോ. മാധവ് ഗാഡ്ഗില്‍ മുന്നോട്ടുവച്ച ജനപക്ഷ ആശയങ്ങള്‍ രാഷ്ട്രീയകേരളം ഒരുമിച്ചുനിന്ന് തിരസ്‌കരിക്കുന്നതും നാം കണ്ടതാണ്. നവകേരള സൃഷ്ടിക്കായി കേരളസര്‍ക്കാര്‍ തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്ന രൂപരേഖ തീര്‍ച്ചയായും ഒരു പാരിസ്ഥിതിക പരിപ്രേക്ഷ്യത്തില്‍ ഊന്നിയതും പങ്കാളിത്തസമീപനം വിഭാവനം ചെയ്യുന്നതും ആണ്.

പ്രകൃതി സംരക്ഷണം, പ്രകൃതി മൂലധനം: വനങ്ങള്‍, തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങള്‍, പുഴകള്‍, കായലുകള്‍, കണ്ടല്‍ക്കാടുകള്‍, തീരക്കടല്‍ എന്നിവയുടെ സംരക്ഷണത്തെപ്പറ്റി കൂടുതല്‍ പ്രളയാനന്തരകാലത്തില്‍ നവകേരളനിര്‍മിതിയില്‍ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെ ആവശ്യത്തെക്കുറിച്ച് ഒക്കെ വിശദമായ ചര്‍ച്ചകള്‍ നടക്കേണ്ട സമയവുമാണിത്. ഇതില്‍ പുഴ സംരക്ഷണം മാത്രം ഇവിടെ വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കാം.

മനുഷ്യ ഇടപെടലുകള്‍, പ്രത്യേകിച്ചും കഴിഞ്ഞ അമ്പത് വര്‍ഷങ്ങളില്‍, കേരളത്തിലെ പുഴകളുടെ രൂപത്തിലും ഭാവത്തിലും കാര്യമായ മാറ്റം വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഒരു പുഴ ജനിക്കുന്നത് അതിന്റെ നീര്‍ത്തടപ്രദേശങ്ങളിലാണ്. പ്രസ്തുത പ്രദേശങ്ങളിലെ കാടുകളില്‍ വന്നിട്ടുള്ള കുറവും, നീര്‍ത്തടങ്ങളുടെ പാരിസ്ഥിതിക നാശവും, അനിയന്ത്രിതമായി തുടരുന്ന മണല്‍ വാരലും, വര്‍ധിച്ചുവരുന്ന ക്വാറികളും, കൈയേറ്റങ്ങളും പുഴകളുടെ പാരിസ്ഥിതിക നാശത്തിന് പ്രധാന കാരണങ്ങളാണ്. 

periyar
പെരിയാര്‍ / Photo: Wikimedia Commons

പശ്ചിമഘട്ട സംരക്ഷണത്തിലൂന്നിയ, പുഴകളെ ജീവനുള്ള ആവാസവ്യവസ്ഥയായി കണ്ടുകൊണ്ടുള്ള പുഴ- ബന്ധിത സമഗ്ര നവകേരള/വികസന പരിപ്രേഷ്യമാണ് നവകേരള സൃഷ്ടിയില്‍ ആദ്യം ഉണ്ടാകേണ്ടത്. ഒരു പുതിയ പദ്ധതി നടപ്പില്‍ വരുത്താന്‍ ശ്രമിക്കുമ്പോള്‍ പ്രാദേശികമായി അത് കാര്യമായി ചര്‍ച്ചാവിഷയമാക്കാതെ, ഇത്തരം വിഷയങ്ങളില്‍ പ്രാവീണ്യമുള്ള പ്രഗല്‍ഭരായ വ്യക്തികളുടെ അഭിപ്രായങ്ങള്‍ പാടെ അവഗണിച്ചു മുന്നോട്ടുപോകാനും ആവില്ല. പശ്ചിമഘട്ട സംരക്ഷണത്തില്‍ ഡോ. മാധവ് ഗാഡ്ഗില്‍ മുന്നോട്ടുവച്ച ജനപക്ഷ ആശയങ്ങള്‍ രാഷ്ട്രീയകേരളം ഒരുമിച്ചുനിന്ന് തിരസ്‌കരിക്കുന്നതും നാം കണ്ടതാണ്. നവകേരള സൃഷ്ടിക്കായി കേരളസര്‍ക്കാര്‍ തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്ന രൂപരേഖ തീര്‍ച്ചയായും ഒരു പാരിസ്ഥിതിക പരിപ്രേക്ഷ്യത്തില്‍ ഊന്നിയതും പങ്കാളിത്തസമീപനം വിഭാവനം ചെയ്യുന്നതും ആണ്. എന്നാല്‍ ഇവിടെ മുന്‍ഗണന വേണ്ടത് പ്രളയം തകര്‍ത്ത ഭൗതികസാഹചര്യങ്ങളെ (വീട്, പാലം, റോഡുകള്‍, എന്നിവ) കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആവശ്യം അനുസരിച്ച് ലോകോത്തരമായി, പുതിയ സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങള്‍ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി പുനഃസൃഷ്ടിക്കുക എന്നതാണ്. ഒപ്പം, ജനങ്ങള്‍ക്കുള്ള നഷ്ടപരിഹാരവും.

അടുത്തത്, വെള്ളപ്പൊക്കം ഉള്‍പ്പെടെ ഇനി ഉണ്ടാകാന്‍ സാധ്യതയുള്ള പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളെ നേരിടാന്‍ സ്വയം തയ്യാറാകുക എന്നതാണ്. ഇവിടെയാണ് പരിസ്ഥിതിയെ ആധാരമാക്കിയുള്ള വികസന സങ്കല്‍പ്പങ്ങള്‍ക്ക് പ്രസക്തി. ഇവിടെ പരിഗണന ലഭിക്കേണ്ട വിഷയങ്ങള്‍ പ്രധാനമായും ഇവയാണ്. ഒന്ന്, ആവാസവ്യവസ്ഥകളുടെ, പ്രത്യേകിച്ച്, പുഴകളുടെയും വയലുകള്‍ ഉള്‍പ്പടെ തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങളുടെയും, ഇടങ്ങള്‍ നിലനിറുത്തുക എന്നതാണ്. രണ്ട്, ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥ എന്ന നിലയില്‍ ഇവയുടെ പരിപാലനവും അതിനുവേണ്ട സംവിധാനങ്ങളും പശ്ചിമഘട്ട സംരക്ഷണവും. മൂന്ന്, പുഴ ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള ആവാസവ്യവസ്ഥകളെ സുസ്ഥിരവികസനത്തിനുവേണ്ട പാരിസ്ഥിതികവും സാമ്പത്തികവും, സാമൂഹ്യവുമായ ഭദ്രത ഉറപ്പുവരുത്തുന്ന സങ്കേതങ്ങളാക്കി എങ്ങനെ മാറ്റാം എന്ന ചിന്ത. നാല്, ഏതു വികസനചിന്തകള്‍ക്കും ആധാരമാകേണ്ടത് ഇതുവരെ നാം തുടര്‍ന്നുവന്ന രീതികളിലെ തെറ്റും ശരിയും കൃത്യമായി വിശകലനം ചെയ്യാനും, പാരിസ്ഥിക അവബോധമുള്ള പുതിയ ഒരു തലമുറയെ സൃഷിക്കാനുമുള്ള വിദ്യാഭ്യാസ-ബോധവല്‍കരണ-ഗവേഷണ പദ്ധതികളാണ്. ഭൂമിയുടെ തുടര്‍ച്ചക്ക്, ജൈവസമ്പത്തിന്റെ സുസ്ഥിരതയ്ക്ക്, പാരിസ്ഥിതികമൂല്യങ്ങള്‍ ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്ന പരസ്പരപൂരക പരസ്പരാശ്രിത ജനസമൂഹങ്ങളും സംസ്‌കാരവും അനിവാര്യമാണ്. 

ഗാഡ്ഗില്‍ കമ്മിറ്റിയുടെ നിര്‍ദേശങ്ങളുടെ പ്രസക്തി പ്രാദേശികമായി ചര്‍ച്ചചെയ്യപ്പെടണം. ജൈവവൈവിധ്യ ബോര്‍ഡിന്റെ കീഴില്‍ പഞ്ചായത്തുകളില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന ജൈവവൈവിധ്യ മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റികള്‍ക്ക് ഇതിന് നേതൃത്വം നല്‍കാം. 

പുഴകളുടെ നാടാണ് കേരളം, എങ്കിലും പുഴകള്‍ക്ക് ഒഴുകുവാനുള്ള ‘അവകാശം' നമ്മുടെ ചര്‍ച്ചകള്‍ക്ക് വിഷയീഭവിച്ചിട്ടില്ല. പുഴകളുടെ വഴി അവ സ്വയം കണ്ടെത്തുന്നതാണ്. ഇക്കഴിഞ്ഞ പ്രളയത്തിലും ഏറ്റവുമധികം മനുഷ്യനാശവും സാമ്പത്തികനാശവും ഉണ്ടായതിനുപിന്നിലും വികസനമന്ത്രങ്ങളില്‍ നാം പുഴയുടെ വഴി മറന്നതുകൊണ്ടാണെന്ന് കാണേണ്ടിവരും. ഇനി വരാന്‍ സാധ്യതയുള്ള പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങള്‍ പ്രതിരോധിക്കാന്‍ വേണ്ട അനുകൂലന സംവിധാനങ്ങള്‍ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതും ആവാസവ്യവസ്ഥകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ആവണം, അവയുടെ പാരിസ്ഥിതികഭദ്രതയെ ആധാരമാക്കി വേണം. 
വിദ്യാസമ്പന്നര്‍ ഏറെയുള്ള, മുന്തിയ പാരിസ്ഥിക അവബോധമുഉള്ള കേരളത്തിലും പുഴസംരക്ഷണ ചര്‍ച്ചകള്‍, തീരത്ത് മുള വയ്ക്കുന്നതിലും, തടയണകള്‍ നിര്‍മിക്കുന്നതിലും, മാലിന്യങ്ങള്‍ വൃത്തിയാക്കുന്നതിലും ആയി പരിമിതപ്പെടുന്നത് ഖേദകരമാണ്. പുഴകളുടെ വഴികള്‍, അവയുടെ നീര്‍ത്തടം, വൃഷ്ടിപ്രദേശം, വെള്ളപ്പൊക്കപ്രദേശങ്ങള്‍, പുഴയോര കാടുകള്‍, ജൈവവൈവിധ്യം, നീരൊഴുക്കും അതിലെ വ്യതിയാനങ്ങളും, നീര്‍ത്തടമേഖലയുടെ ആരോഗ്യവും ലഭിക്കുന്ന മഴയും, പാരിസ്ഥിതിക സേവനങ്ങളുടെ മൂല്യം, പുഴയെ ആശ്രയിച്ചുജീവിക്കുന്ന ജനവിഭാഗങ്ങള്‍ എന്നിവയൊക്കെ കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. കൃത്യമായ ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ ബന്ധപ്പെട്ട സ്ഥാപനങ്ങള്‍ക്കും വകുപ്പുകള്‍ക്കും നല്‍കി ഇത് പരിഹരിക്കാവുന്നതാണ്. കൂടാതെ ഈ രംഗത്ത് പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന ഗവേഷണ- അക്കാദമിക സ്ഥാപനങ്ങള്‍ക്കും സന്നദ്ധസംഘടനകള്‍ക്കും, പൗര ശാസ്ത്രജ്ഞര്‍ക്കും അവയുടെ സാമൂഹ്യബാധ്യത ഉള്‍ക്കൊണ്ട് ഇത്തരം പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ പങ്കാളികളാവാം. 

പുഴയിലെ നീരൊഴുക്ക് നിലനിര്‍ത്താന്‍ അവശ്യം വേണ്ടത് തലപ്പിലെ നീര്‍ത്തടങ്ങളുടെ ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുക്കുക എന്നതാണ്. ഇത് പശ്ചിമഘട്ടസംരക്ഷണത്തില്‍ ഊന്നിയാകേണ്ടതുണ്ട്. ഗാഡ്ഗില്‍ കമ്മിറ്റിയുടെ നിര്‍ദേശങ്ങളുടെ പ്രസക്തി പ്രാദേശികമായി ചര്‍ച്ചചെയ്യപ്പെടണം. ജൈവവൈവിധ്യ ബോര്‍ഡിന്റെ കീഴില്‍ പഞ്ചായത്തുകളില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന ജൈവവൈവിധ്യ മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റികള്‍ക്ക് ഇതിന് നേതൃത്വം നല്‍കാം. 

pettimudi
2020-ല്‍ ഉരുള്‍പൊട്ടലുണ്ടായ പെട്ടിമുടി / Photo: Wikimedia Commons

പരിസ്ഥിതിലോലമേഖലകള്‍, ഭൂകമ്പവും ഉരുള്‍പൊട്ടലും മണ്ണിടിച്ചിലും ഉണ്ടാകാന്‍ സാധ്യതയുള്ള മേഖലകളിലെ നിര്‍മാണപ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍, ക്വാറികള്‍ എന്നിവ കര്‍ശനമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടണം. ജൈവവൈവിധ്യ ബോര്‍ഡ് വിശദമായ ചര്‍ച്ചകള്‍ക്കുശേഷം തയ്യാറാക്കിയ ഭൂവിനിയോഗനയം പ്രാവര്‍ത്തികമാകണം.
നടപ്പിലാക്കാന്‍ തുടങ്ങി പാതിവഴിയില്‍ ഉപേക്ഷിച്ച നീര്‍ത്തടാധിഷ്ടിത വികസനം കൂടുതല്‍ ചര്‍ച്ചചെയ്യപ്പെടുകയും മെച്ചപ്പെട്ട രീതില്‍ നടപ്പിലാക്കപ്പെടുകയും വേണം. കഴിഞ്ഞ 60 വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കുള്ളില്‍ നിര്‍മിക്കപ്പെട്ട ചെറുതും വലുതുമായ എണ്‍പതോളം ജലസേചന-ജലവൈദ്യുത അണക്കെട്ടുകള്‍ കേരളത്തിലുണ്ട്. മുടക്കുമുതലുമായി താരതമ്യംചെയ്ത് നമ്മുടെ അണക്കെട്ടുകള്‍ ഇതുവരെ സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുള്ള മൂല്യങ്ങള്‍ ഒരു സാമൂഹ്യകണക്കെടുപ്പിനു വിധേയമാകേണ്ടതാണ്. ഉള്ള അണക്കെട്ടുകളുടെ ബലവും വെള്ളം ശേഖരിക്കാനുള്ള കഴിവും കൃത്യമായി നിരീക്ഷിക്കാനും അവ സ്വതന്ത്രമായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കാനും, അടിഞ്ഞുകൂടിയ എക്കലും മണലും കൃത്യമായി നീക്കംചെയ്യാനുമുള്ള സംവിധാനങ്ങളും വേണം. കാലാകാലങ്ങളില്‍ അണക്കെട്ടുകളിലേക്കുള്ള നീരൊഴുക്ക്, ശേഖരിക്കപ്പെടുന്ന മണലിന്റെ തോത്, വൃഷ്ടിപ്രദേശത്ത് ലഭ്യമാകുന്ന മഴ, കാലാവസ്ഥാമാറ്റം വരുത്താനിടയുള്ള മാറ്റങ്ങള്‍ എന്നിവ രേഖപ്പെടുത്തി മോഡലിങ് നടത്തി പരിപാലനസംവിധാനങ്ങള്‍ രൂപപ്പെടുത്താനുള്ള സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങള്‍ ഇന്ന് ലഭ്യമാണ്. ഇത്തരം കണക്കുകള്‍ പൊതുജനങ്ങള്‍ക്കായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കണം. പുഴകളുടെ വെള്ളപ്പൊക്കമേഖലകള്‍ കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തുകയും അനധികൃത നിര്‍മാണങ്ങളും കൈയേറ്റവും കര്‍ശനമായി തടയുകയും വേണം. നാട്ടിലെ ജലാശയങ്ങള്‍, വയലുകള്‍ ഉള്‍പ്പടെയുള്ള തണ്ണീര്‍തടങ്ങള്‍ എന്നിവയെപ്പറ്റിയുള്ള ഡേറ്റ ബാങ്ക് പ്രസിദ്ധീകരിക്കണം. അണക്കെട്ടുകള്‍ക്ക് താഴെ പുഴയുടെ ആരോഗ്യം നിലനിര്‍ത്താന്‍ ആവശ്യമായ നീരൊഴുക്ക് നിലനിര്‍ത്താനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തബോധവും രാഷ്രീയ ഇച്ഛാശക്തിയും അനിവാര്യമാണ്.

പുഴ എന്നത് വിവിധ വകുപ്പുകളുടെ അധികാരപരിധിയില്‍ വരികയും പദ്ധതി നടത്തിപ്പ് പാരിസ്ഥികബോധമില്ലാത്ത ഉദ്യോഗസ്ഥരാല്‍ നിറവേറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോള്‍ വേണ്ട ഫലം ലഭിക്കാതെ വരുന്നു.

നെതര്‍ലന്‍ഡ്സ്, ജപ്പാന്‍ എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് പുഴകളില്‍ പ്രളയ നിയന്ത്രണത്തിനും അവയുടെ പാരിസ്ഥിതിക പുനഃസ്ഥാപനത്തിനുമുള്ള മികച്ച മാതൃകകള്‍ നിലവിലുള്ളത്. ഇവിടെയെല്ലാം പരിസ്ഥിതി പുനഃസ്ഥാപനത്തിനാണ് മുന്‍ഗണന നല്‍കിയിരിക്കുന്നത്. പുഴകളുടെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്ത് പരിസ്ഥിതി പുനഃസ്ഥാപനം, പുഴയുടെ പാര്‍ശ്വങ്ങളില്‍ പ്രാദേശികമായി വളരുന്ന സസ്യങ്ങള്‍ വച്ചുപിടിപ്പിച്ച് ദൃഢമാക്കല്‍, പ്രളയജലം ശേഖരിക്കാന്‍ കൃത്രിമ തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങള്‍ സൃഷ്ടിക്കല്‍, ഉള്ള തണ്ണീര്‍ത്തടങ്ങളുടെ പുനഃസ്ഥാപനം, നഗരങ്ങളില്‍ പുഴകള്‍ വളഞ്ഞ് ഒഴുകുന്ന മേഖലകളില്‍ (ഇത്തരം പ്രദേശങ്ങളിലൂടെയാണ് പ്രളയജലം നഗരത്തില്‍ പ്രവേശിക്കുന്നത്) ഇവയെ ഋജുവാക്കി ഒഴുക്കല്‍, കൃത്യമായ പരിപാലനവും നിരീക്ഷണവും ഇതൊക്ക പ്രളയം ഒഴിവാക്കാന്‍ നടപ്പാക്കുന്ന കാര്യങ്ങളാണ്. ഇതിനായി പാവീണ്യം നേടിയ ശാസ്ത്രജ്ഞര്‍, സാങ്കേതികവിദഗ്ദ്ധര്‍ എന്നിവര്‍ നേതൃത്വം നല്‍കുന്ന പ്രത്യേക സ്ഥാപനങ്ങളും സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. 

എന്നാല്‍, പുഴ എന്നത് വിവിധ വകുപ്പുകളുടെ അധികാരപരിധിയില്‍ വരികയും പദ്ധതി നടത്തിപ്പ് പാരിസ്ഥികബോധമില്ലാത്ത ഉദ്യോഗസ്ഥരാല്‍ നിറവേറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോള്‍ വേണ്ട ഫലം ലഭിക്കാതെ വരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പുഴകളുടെ പുനഃസ്ഥാപനത്തിന് മേഖലയില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നവര്‍ തന്നെ നേതൃത്വം നല്‍കുന്ന ഒരു സംവിധാനം (ഉദാ: റിവര്‍ മാനേജ്മെന്റ് അതോറിട്ടി) അവശ്യം വേണ്ടിവരും. ഓരോ ജില്ലാ ഭരണകൂടങ്ങളിലും ചെലവാകാതെ കിടക്കുന്ന റിവര്‍ മാനേജ്‌മെന്റ് ഫണ്ട് ഇതിനായി ഉപയോഗിക്കാം. പ്രാദേശിക സര്‍ക്കാരുകള്‍, സന്നദ്ധസംഘടനകള്‍, പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങള്‍ എന്നിവയുടെ പൂര്‍ണപങ്കാളിത്തം പദ്ധതി നടത്തിപ്പിലും തുടര്‍പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളിലും ഉണ്ടാവുകയും വേണം. പദ്ധതിനിര്‍വഹണവും രേഖകളും സാമൂഹ്യ ഓഡിറ്റിന് വിധേയമാക്കുകയും വെബ്‌സൈറ്റില്‍ പരസ്യപ്പെടുത്തുകയും വഴി പൊതുസമൂഹത്തിന് ഇത്തരം പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളിലെ വിശ്വാസ്യത വീണ്ടെടുക്കാനുമാകും. 

മലിനീകരണ നിയന്ത്രണം, മണല്‍വാരല്‍ നിയന്ത്രണം, തുടങ്ങിയ നിയന്ത്രണോപാധികള്‍ക്കൊപ്പം മണല്‍ പോലുള്ള പ്രകൃതിവിഭവങ്ങള്‍ക്ക് ബദല്‍ വസ്തുക്കള്‍ കണ്ടെത്തുകയും പുതിയ പരിസ്ഥിതിസൗഹൃദ നിര്‍മാണരീതികള്‍ക്ക് പ്രചാരം ലഭിക്കുകയും വേണം. സംസ്ഥാനത്ത് നിര്‍മിച്ചശേഷം ഉപയോഗിക്കാതെ കിടക്കുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് വീടുകള്‍ ഭവനരഹിതര്‍ക്ക് നല്‍കാൻ സംവിധാനം വേണം. 

എല്ലാ ജലാശയങ്ങളിലും ജലവിഭവങ്ങള്‍ ഭീഷണിയിലാണ്. പുഴയുടെ ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ വിഭവപരിപാലനം പൂര്‍ണമായി നടപ്പാക്കാന്‍ കഴിയൂ. ജല ആവാസവ്യവസ്ഥയില്‍ ജൈവസമ്പന്നവും എന്നാല്‍ ഭീഷണി നേരിടുന്നതുമായ കൂടുതല്‍ പ്രദേശങ്ങള്‍ സംരക്ഷിതമേഖലകളായി മാറേണ്ടതുണ്ട്. 

mineral water

പുഴ പുനഃസ്ഥാപനം (river restoration) എന്നത് സങ്കീര്‍ണ പ്രകിയയാണ്. ഇതില്‍ രാജ്യത്ത് അധികം മാതൃകകളും ലഭ്യമല്ല. എന്നാല്‍ വിദേശ രാജ്യങ്ങളില്‍ നിലനില്‍ക്കുന്ന മാതൃകകള്‍ അതുപടി പകര്‍ത്തുകയല്ല മറിച്ച് അവ എങ്ങനെ പ്രാദേശിക പാരിസ്ഥിതിക ചുറ്റുപാടുകളില്‍ നടപ്പാക്കാം എന്നതാണ് സംയോജിത ഗവേഷണ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ വഴി തിരിച്ചറിയേണ്ടത്. പലപ്പോഴും വിദേശമാതൃകകള്‍ ഇവിടെ പരാജയപ്പെടാനുള്ള ഒരു കാരണവും ഇതാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, പുഴകളുടെ പുനഃസ്ഥാപനത്തിന് നെതര്‍ലന്‍ഡ്സ്, ജപ്പാന്‍, അമേരിക്ക എന്നിവിടങ്ങളില്‍ നടപ്പിലാക്കിയിരിക്കുന്ന മികച്ച മാതൃകകളില്‍ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യം നല്‍കിയിരിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രീയ നീര്‍ത്തട പരിപാലനം, പുഴയോര കാടുകളുടെ പരിപാലനം, വെള്ളപ്പൊക്ക മേഖലകള്‍ വേര്‍തിരിച്ച് കൃത്രിമ നീര്‍ത്തടങ്ങള്‍ സൃഷ്ടിക്കല്‍, ജനവാസകേന്ദ്രങ്ങളിലൂടെ വളഞ്ഞ് ഒഴുകുന്ന നദികളെ അതിനുമുമ്പ്തന്നെ നേരെയാക്കി വെള്ളപ്പൊക്കസാധ്യത ഒഴിവാക്കല്‍, പുഴയുടെ ആരോഗ്യത്തിനുവേണ്ട ജലലഭ്യത ഉറപ്പുവരുത്തല്‍, തുടര്‍ച്ചയായ നിരീക്ഷണ പഠനങ്ങള്‍ എന്നിവയാണ്. ഇത്തരം സമഗ്രമായ പദ്ധതികളുടെ അഭാവത്തില്‍ പുഴസംരക്ഷണം നാം കൊട്ടിഘോഷിച്ച് നടപ്പിലാക്കി പരാജയപ്പെട്ട പദ്ധതികളില്‍ ഒന്നുകൂടി കൂട്ടിച്ചേര്‍ക്കാന്‍ മാത്രമേ ഉപകരിക്കൂ.  

കടലും സഹ്യപര്‍വതവും, കാടും പുഴയും ചേര്‍ന്ന് സൃഷ്ടിക്കുന്ന സങ്കീര്‍ണമായ ഒരു പാരിസ്ഥിതിക സാഹചര്യമാണ്, അതിന്റെ ഡൈനാമിക്‌സ് ആണ് കേരളത്തിന്റെ സവിശേഷ സ്വഭാവത്തിന് നിദാനം. കേരളത്തിന്റെ തീരപ്രദേശത്ത് അറബിക്കടലിനു സമാന്തരമായി കിടക്കുന്ന കായല്‍ശൃംഖലയുടെ ആരോഗ്യവും, തീരക്കടലിന്റെ ഉല്‍പാദനക്ഷമതയും, കടല്‍തീരങ്ങളുടെ നിലനിലനില്‍പ്പുമൊക്കെ പുഴകളുടെ ആരോഗ്യവുമായി പരോക്ഷമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കടലിനും സഹ്യാദ്രിക്കുമിടയിലെ ശരാശരി വീതി 55- 60 കിലോമീറ്റര്‍ മാത്രമാണ്. ഇത്തരം സവിശേഷ സാഹചര്യങ്ങള്‍ കൊണ്ട് തന്നെ ആവാസവ്യവസ്ഥകളുടെ സമഗ്ര സംരക്ഷണത്തിലൂടെ മാത്രമേ കേരളത്തില്‍ സുസ്ഥിരവികസനം സാധ്യമാകൂ. 

ആഗോളവല്‍കരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി ലോകം മുഴുവന്‍ ഒറ്റ സംസ്‌കാരത്തിന് കീഴിലേക്ക് പ്രയാണം തുടരുമ്പോള്‍ മനുഷ്യരുടെമേല്‍ അടിച്ചേല്‍പ്പിക്കപ്പെടുന്ന ചവറുഭക്ഷണം ഉണ്ടാക്കുന്ന ആരോഗ്യപ്രശ്‌നങ്ങള്‍ ഗുരുതരമാണ്. ഏറ്റവുമധികം പരസ്യം നല്‍കി വിറ്റഴിക്കപ്പെടുന്ന കോര്‍പറേറ്റ് ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കള്‍ നമ്മുടെ നാട്ടിലും വ്യാപകമാകുന്നു.

ആവാസവ്യവസ്ഥകളുടെ നിയന്ത്രണം മാഫിയകള്‍ കൈയടക്കുകയും സ്വന്തം നാട്ടിലെ കുടിവെള്ളത്തില്‍ വിശ്വാസം നഷ്​ടപ്പെട്ട് കോര്‍പറേറ്റ്​ കമ്പനികളുടെ കുടിവെള്ളത്തിലും സാങ്കേതികവിദ്യയിലും മാത്രം വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് അപകടകരമായ പ്രവണതയാണ്. മാറുന്ന കാലാവസ്ഥയില്‍ ചുറ്റുമുള്ള പ്രകൃതിയെ ആഴത്തില്‍ അറിയാനും ഉള്‍ക്കൊള്ളാനും കെല്‍പ്പുള്ള പാരിസ്ഥിതിക സംസ്‌കാരവും അതിനുതകുന്ന വിദ്യാഭ്യാസ സംസ്‌കാരവും കൂടി പരിണമിച്ചുവരേണ്ടതുണ്ട്.  

ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ 

പരിസ്ഥിതി ചര്‍ച്ചകളില്‍ പരിഗണിക്കാതെ തള്ളിക്കളയുന്നത് ഭക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളാണ്. ആഗോളതലത്തില്‍ ഭീകരമായ കമ്പോളവല്‍കരണമാണ് കൃഷി, ആഹാരോല്‍പാദനം എന്നീ മേഖലകളില്‍ നടക്കുന്നത്. ആഗോളവല്‍കരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി ലോകം മുഴുവന്‍ ഒറ്റ സംസ്‌കാരത്തിന് കീഴിലേക്ക് പ്രയാണം തുടരുമ്പോള്‍ മനുഷ്യരുടെമേല്‍ അടിച്ചേല്‍പ്പിക്കപ്പെടുന്ന ചവറുഭക്ഷണം ഉണ്ടാക്കുന്ന ആരോഗ്യപ്രശ്‌നങ്ങള്‍ ഗുരുതരമാണ്. ഏറ്റവുമധികം പരസ്യം നല്‍കി വിറ്റഴിക്കപ്പെടുന്ന കോര്‍പറേറ്റ് ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കള്‍ നമ്മുടെ നാട്ടിലും വ്യാപകമാകുന്നു. ലോകത്ത് ഏറ്റവുമധികം വിറ്റഴിക്കപ്പെടുന്ന ബര്‍ഗറുകളും പിസയും ഉയര്‍ന്ന കലോറി മൂല്യവും കൊഴുപ്പും മനുഷ്യന് സമ്മാനിക്കുന്നതിനാല്‍ തന്നെ നിരവധി ആരോഗ്യപ്രശ്‌നങ്ങള്‍ക്ക്  കാരണമാകുന്നു. വിത്ത്, കീടനാശിനികള്‍, രാസവളം എന്നിവയുടെ വിതരണം ഏതാനും കുത്തക കമ്പനികളുടെ വരുതിയില്‍ ആകുമ്പോള്‍ ഇന്ത്യ പോലുള്ള മൂന്നാംലോക രാജ്യങ്ങളില്‍ കാലാവസ്ഥാമാറ്റത്തിന്റെയും പരിസ്ഥിതിനാശത്തിന്റെയും ഇടയില്‍ നട്ടംതിരിയുന്ന കര്‍ഷകര്‍ക്ക് ശുഭകരമായ ഭാവിയും അല്ല. അതുകൊണ്ടുത്തന്നെ പ്രാദേശികവിഭവങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ, പോഷകസുരക്ഷ എന്നിവയ്ക്ക് മുന്‍ഗണന നല്‍കേണ്ടിവരും.

സാമൂഹ്യനീതി, സുതാര്യത, ഉത്തരവാദിത്ത ബോധം 

സാമൂഹ്യനീതി ഉറപ്പുവരുത്തലാണ് ജനകീയ സര്‍ക്കാരുകളുടെ പ്രാഥമിക ചുമതല എന്ന സമീപനമാണ് ആദ്യം ഉണ്ടാകേണ്ടത്. വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, സാമൂഹ്യക്ഷേമം തുടങ്ങിയ മേഖലകളില്‍ സര്‍ക്കാര്‍  കൂടുതല്‍ ക്രിയാത്മകമായി   ഇടപെടുകയും പൊതുവിതരണസംവിധാനം വിപുലപ്പെടുത്തുകയും അഴിമതി മുക്തമാക്കുകയും വേണം.

bhutan
നമ്മുടെ അയല്‍രാജ്യമായ ഭൂട്ടാന്‍ ആളോഹരി സന്തോഷം എന്ന ആശയം ഭരണഘടനയുടെ ഭാഗം തന്നെ ആക്കിയിരിക്കുന്നു / Photo: Flickr

മാനവിക മൂലധനം മെച്ചപ്പെടുന്നതിന് വിദ്യാഭ്യാസപ്രക്രിയയില്‍ തന്നെ പ്രകടമായ വ്യതിയാനങ്ങള്‍ വരുത്താന്‍ കഴിയണം. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് നൈപുണ്യവികസനത്തില്‍ അധിഷിതമായ പഠനരീതികളും തൊഴില്‍മേഖലയുടെ ആവശ്യങ്ങള്‍ക്കനുസരിച്ച് രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഗുണനിലവാരമുള്ള സവിശേഷ പാഠ്യപദ്ധതികളും വേണം. ചെറുവിഷയങ്ങളിലായി പരിമിതപ്പെടുന്ന സര്‍വകലാശാലകള്‍ക്കു ബദലായി ലിബറല്‍ ആര്‍ട്‌സ് സര്‍വകലാശാലകള്‍ നിലവില്‍വരുമ്പോള്‍ സുസ്ഥിരവികസനം എന്ന ആശയം പാഠ്യപദ്ധതികളില്‍ കൃത്യമായി സന്നിവേശിപ്പിക്കാന്‍ കഴിയും. പരിസ്ഥിതിയും വികസനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു നടക്കുന്ന പദ്ധതികളെല്ലാം സാമൂഹിക- സാമ്പത്തിക- പാരിസ്ഥിതിക മാനങ്ങളുള്ളതും സുതാര്യവും ചെലവ്- ഗുണഫലങ്ങള്‍ വ്യക്തമായി വിശകലനം ചെയ്യപ്പെടുന്നവയും ആകേണ്ടതുണ്ട്. പദ്ധതികള്‍ കൃത്യമായി നടക്കാന്‍ വകുപ്പുകളുടെ ഏകോപനവും ജനപങ്കാളിത്തവും കൂടുതല്‍ താഴെത്തട്ടില്‍ എത്തിപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. 

ആഗോളതലത്തില്‍ ആഗോളവല്‍കരണത്തിലും നവലിബറല്‍ സമീപനങ്ങളിലും പെട്ടെന്ന്​ ഒരു മാറ്റം പ്രതീക്ഷിക്കാനാവില്ല. എങ്കിലും സുസ്ഥിരവികസനം പ്രാദേശികതലത്തില്‍ നടപ്പിലാക്കുന്ന ചെറുസമൂഹങ്ങളായി പ്രവര്‍ത്തിക്കാനും നവലിബറല്‍ സങ്കേതങ്ങളുടെ പരിമിതികള്‍ തുറന്നുകാട്ടാനും നമുക്ക് കഴിയണം.

കാലാവസ്ഥാപൂരകമായ വികസന സമീപനം എല്ലാ തട്ടിലും വളര്‍ന്നുവരണം. സുസ്ഥിര ജീവിതരീതികള്‍ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ജനങ്ങളുടെ സന്തോഷം വര്‍ധിപ്പിക്കാനുള്ള സംവിധാനങ്ങള്‍ ഉണ്ടാകുകയും വേണം. ഉദാഹരണത്തിന് ആഗോള ഹാപ്പിനെസ്​ ഇന്‍ഡെക്‌സില്‍ ഒന്നാമതായി നില്‍ക്കുന്ന ഫിന്‍ലന്‍ഡ് ഉയര്‍ന്ന ആളോഹരി വരുമാനം, ആരോഗ്യം, മഹാമനസ്‌കത, സമൂഹ സ്വാതന്ത്ര്യം, അഴിമതിയില്‍ നിന്ന് വിമുക്തി എന്നിവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം നല്‍കിയിരിക്കുന്നത്. നമ്മുടെ അയല്‍രാജ്യമായ ഭൂട്ടാന്‍ ആളോഹരി സന്തോഷം (Gross  National   Happiness or GNH) എന്ന ആശയം ഭരണഘടനയുടെ ഭാഗം തന്നെ ആക്കിയിരിക്കുന്നു. ആളോഹരി വരുമാനം എന്ന വിപണിയെ ആധാരമാക്കിയുള്ള ആശയത്തിനു ബദലായി കൊണ്ടുവന്ന ജി.എന്‍.എച്ചിന്റെ നാല് അടിസ്ഥാന സ്തൂപങ്ങള്‍ ഭൂട്ടാന്‍ നിശ്ചയിച്ചത് ഇവയാണ്: 1 . സാമൂഹിക- സാമ്പത്തിക വികസനം. 2. സാംസ്‌കാരികത്തനിമയുടെ സംരക്ഷണവും വികസനവും. 3. പ്രകൃതി സംരക്ഷണം. 4. സല്‍ഭരണം.

ആഗോളതലത്തില്‍ ആഗോളവല്‍കരണത്തിലും നവലിബറല്‍ സമീപനങ്ങളിലും പെട്ടെന്ന്​ ഒരു മാറ്റം പ്രതീക്ഷിക്കാനാവില്ല. എങ്കിലും സുസ്ഥിരവികസനം പ്രാദേശികതലത്തില്‍ നടപ്പിലാക്കുന്ന ചെറുസമൂഹങ്ങളായി പ്രവര്‍ത്തിക്കാനും നവലിബറല്‍ സങ്കേതങ്ങളുടെ പരിമിതികള്‍ തുറന്നുകാട്ടാനും നമുക്ക് കഴിയണം. ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക വികാസം കൂടുതല്‍ കരുത്താര്‍ജിക്കുകയും നിര്‍മിതബുദ്ധി സമസ്ത മേഖലകളിലേക്കും വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്യും. എന്നാല്‍ ഓരോരുത്തരും സ്വയം കണ്ടെത്തുക എന്നതാണ് ഇത്തരുണത്തില്‍ അഭികാമ്യം. നല്ല അനുഭവങ്ങളും സന്തോഷവും പങ്കുവച്ചും ഇടുങ്ങിയ മത- ജാതി ചിന്തകളില്‍ നിന്ന് മാറിയും സമൂഹങ്ങള്‍ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു നില്‍ക്കേണ്ടതായിവരും. 

കൂടാതെ നിര്‍മിതബുദ്ധിയുടെ കാലഘട്ടത്തില്‍ പുതിയ തലമുറ സാമൂഹ്യ നിലനില്‍പ്പ് ശീലമാക്കുകയും മാനസികവൈഭവം വര്‍ധിപ്പിക്കാനുള്ള നൈപുണ്യ പരിപാടികളില്‍ കൂടുതല്‍ പങ്കെടുക്കുകയും ആവാം. ബുദ്ധിയേക്കാള്‍ സുബോധമാണ് മനുഷ്യന് വേണ്ടതെന്നും, ജീവവര്‍ഗങ്ങള്‍ വെറും അല്‍ഗോരിതങ്ങള്‍ (കണക്കുവഴികള്‍) അല്ലെന്നും, ജീവിതം വിവരവിശകലനം അല്ലെന്നും, പുരോഗതി എന്നത് കമ്പോളവും കച്ചവടവും ലാഭവും സമ്പത്ത് ആര്‍ജിക്കലും അല്ലെന്നുമുള്ള ബോധവും അനിവാര്യമാണ്. ഒരുപക്ഷെ മാനവരാശിയുടെ ഭാവിയെപ്പറ്റിയുള്ള പ്രത്യാശ അവര്‍ സഹാനുഭൂതിയും അനുകമ്പയും എത്രകണ്ട് പ്രകടിപ്പിക്കും എന്നതിലാണ് എന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ സുസ്ഥിര ജീവിതശൈലികളും സുസ്ഥിര വികസന സമീപനങ്ങളും പഠനപ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാവുകയും വേണം. അറിവാണ് അതിജീവനത്തിനുള്ള കരുത്ത് എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് അനിവാര്യം. 


​​​​​​​​​​​​​​വായനക്കാര്‍ക്ക് ട്രൂകോപ്പി വെബ്‌സീനിലെ ഉള്ളടക്കത്തോടുള്ള പ്രതികരണങ്ങള്‍ letters@truecopy.media എന്ന വിലാസത്തിലേക്ക് അയക്കാം.​​​​​​​

പ്രൊഫ. എ. ബിജു കുമാര്‍

കേരള സര്‍വകലാശാലയിലെ അക്വാട്ടിക് ബയോളജി ആന്‍ഡ് ഫിഷറീസ് വിഭാഗം പ്രൊഫസറും മേധാവിയും. സര്‍വകലാശാലയിലെ സയന്‍സ് ഫാക്കല്‍റ്റി ഡീന്‍, റിസര്‍ച്ച് ഡയറക്ടര്‍, ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക പരിസ്ഥിതി കമ്മിറ്റി സയന്റിഫിക് ഓഫീസര്‍, ബയോഡൈവേഴ്സിറ്റി ബോര്‍ഡ് മെമ്പര്‍ സെക്രട്ടറി (ഇന്‍ചാര്‍ജ്) എന്നീ നിലകളില്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജലപരിസ്ഥിതി, ജൈവവൈവിധ്യം എന്നിവയാണ് ഗവേഷണ മേഖലകള്‍. 30 വര്‍ഷത്തെ അധ്യാപന-ഗവേഷണ പരിചയം. ഇന്റര്‍നാഷണല്‍ യൂണിയന്‍ ഫോര്‍ കണ്‍സര്‍വേഷന്‍ ഓഫ് നേച്ചര്‍ (ഐ.യു.സി.എന്‍.) സ്പീഷീസ് സര്‍വൈവല്‍ കമ്മീഷന്‍ (എസ്.എസ്.സി.) അംഗം. സയന്‍സ് കമ്മ്യൂണിക്കേറ്ററും പരിസ്ഥിതി അധ്യാപകനും. ഇരുനൂറിധികം ഗവേഷണപ്രബന്ധങ്ങളും 25 പുസ്തകങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. 50-ലധികം പുതിയ സ്പീഷീസുകളെയും 8 പുതിയ ജനുസ്സുകളെയും പുതുതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

Audio

PLEASE USE TRUECOPY WEBZINE APP FOR BETTER READING EXPERIENCE.

DOWNLOAD IT FROM